ຜັກທຽມ, ຜັກກະທຽມ ( Cultivated Garlic)

Allium arenarium Sadler
Allium arenarium Sadler ex Rchb.
Allium controversum Schrad.
Allium controversum Schrad. ex Willd.
Allium longicuspis Regel
Allium ophioscorodon Link
Allium pekinense Prokh.
Allium sativum f. asiae-mediae Kazakova
Allium sativum f. pekinense (Prokh.) Makino
Allium sativum f. sagittatum Kazakova
Allium sativum f. vulgare Kazakova
Allium sativum subsp. asiae-mediae Kazakova
Allium sativum subsp. controversum (Schrad. ex Willd.) K.Richt.
Allium sativum subsp. ophioscorodon (Link) Döll
Allium sativum subsp. ophioscorodon (Link) Schübl. & G.Martens
Allium sativum subsp. pekinense (Prokh.) F.Maek.
Allium sativum subsp. sagittatum
Allium sativum subsp. sativum
Allium sativum subsp. subrotundum (Gren. & Godr.) K.Richt.
Allium sativum subsp. vulgare
Allium sativum var. controversum (Schrad. ex Willd.) Nyman
Allium sativum var. controversum (Schrad. ex Willd.) Regel
Allium sativum var. ophioscorodon (Link) Döll
Allium sativum var. pekinense (Prokh.) F.Maek.
Allium sativum var. subrotundum Gren. & Godr.
Allium sativum var. vulgare Döll
Allium scorodoprasum subsp. viviparum (Regel) K.Richt.
Allium scorodoprasum var. multibulbillosum Y.N.Lee
Allium scorodoprasum var. viviparum Regel
Porrum ophioscorodon (Link) Rchb.
Porrum sativum (L.) Rchb.

Amaryllidaceae

ຜັກແປ້ນ / Garlic Chives
ຫົວຜັກບົ່ວໃຫ່ຍ / Bulb Onion

ລຳຕົ້ນສັ້ນ ແລະ ກົມແບນ, ອອກເປັນແຜ່ນກົມບໍ່ລິເວນໂຄນຫົວກະທຽມ, ລັກສະນະຫົວຮູບກົມ ຫາ ຮູບໄຂ່ ແລະ ໂດຍປົກກະຕິຈະປະກອບດ້ວຍກີບຂະໜາດນ້ອຍຈຳນວນຫຼາຍ (ຫົວຍ່ອຍ) ຫົວຍ່ອຍເຫຼົ່ານີ້ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍແຜ່ນຊັ້ນບາງໆຄ້າຍໃບຊ່ວຍຫໍ່ຫຸ້ມ (ແຜ່ນຫຸ້ມຫົວ), ສີຂາວ ຫາ ສີມ່ວງ. ລຳຕົ້ນທຽມເກີດຈາກການຊ້ອນທັບຂອງໂຄນກ້ານໃບທີ່ຫຸ້ມຫໍ່ກັນ.
ໃບມີລັກສະນະຍາວ ແລະ ແຄບ, ຮູບຫອກກວ້າງ (ຮູບເສັ້ນຊື່ ປາຍແຫຼມ) ແລະ ອອກວຽນສະຫຼັບຕາມລຳຕົ້ນທຽມ, ແຜ່ນໃບມີລັກສະນະເປັນເສັ້ນຊື່ ແລະ ຍາວຮີ, ປາຍໃບແຫຼມ.
ດອກອອກເປັນຊໍ່ກະຈຸກກົມ (ຊໍ່ດອກຍ່ອຍຮູບກົມ), ເຊິ່ງະກອບດ້ວຍໂຄງສ້າງຄ້າຍຫົວຂະໜາດນ້ອຍຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ມີດອກຍ່ອຍຈຳນວນໜ້ອຍ ຊໍ່ດອກຈະຖືກຫໍ່ຫຸ້ມດ້ວຍເຫຍືອບາງໆ (ກາບດອກ).
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

The native range of this species is Central Asia to NE Iran, Kazakhstan, Kirgizstan, Tadzhikistan, Turkmenistan, Uzbekistan. [2]
Global distribution of Garlic between 1575 to 2025. Source: [3]

ລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກເໜືອ

ທົ່ງນາ
ສວນຄົວ

ຕ່າງຖິ່ນ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ບໍ່ມີຄວາມສ່ຽງ

ບໍ່ຖືກລະບຸໃນບັນຊີປະເພດໃດ

ວັດທະນະທຳ ແລະ ຮີດຄອງ
ອາຫານ
ພືດເປັນຢາ

ອາຫານ: ໃນວົງການອາຫານ ກະທຽມເກີອບມີຄວາມສຳຄັນເທົ່າເກືອ ຣົດຊາດທີ່ເຂັ້ມຂົ້ນຊ່ວຍເພີ່ມຣົດຊາດໃຫ້ກັບອາຫານ ແລະ ມີການກຽມອາຫານຫຼາຍຢ່າງເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍກະທຽມບົດ 2 ຫາ 3 ກີບ. ກະທຽມສາມາດກິນໄດ້ສົດ ຫຼື ປຸ່ງສຸກ, ໂດຍການນຳໄປຊັບ, ບົດ ຫຼື ໃຊ້ທັງຫົວ ບໍ່ວ່າຈະປອກເປືອກ ຫຼື ບໍ່ກໍ່ຕາມ, ນຳໄປຕົ້ມ ຫຼື ອົບ. ສາມາດເກັບຮັບສາໄວ້ໃນນ້ຳສົ້ມສາຍຊູ ຫຼື ນ້ຳເກືອ. ວິທີການປຸ່ງມີຫຼາຍວິທີ ຕັ້ງແຕ່ໃຊ້ທາໃນເຂົ້າໜົມປັງທຳມະດາ ເຊິ່ງຄັ້ງໜຶ່ງເຄີຍເປັນອາຫານຂອງຄົນທຸກຍາກ, ນຳມາແປເປັນ Marseille aioli ເຊິ່ງເປັນ ຄີມກະທຽມ ທີ່ຊ່ວຍເພີ່ມຣົດຊາດໃຫ້ກັບອາຫານຂອງອາຊີ. ໃນລາວແຈ່ວທຸກຊະນິດມັກຈະມີກະທຽມບົດໜຶ່ງກີບ ຫຼື ມີຈານນ້ອຍໆທີ່ໃສ່ກະທຽມສົດວາງເທິງໂຕະອາຫານ ກະທຽມຈະຖືກນຳມາໃຊ້ໃນອາຫານປະເພດຂົ້ວ, ເອາະ ແລະ ແກງ, ແມ່ນແຕ່ລຳຕົ້ນ ແລະ ດອກຍັງນຳມາບໍລິໂພກເປັນຜັກ. [7]
ສະໝຸນໄພ: ໃນການຢາພື້ນເມືອງ ກະທຽມໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງໃນຖານະເປັນຢາປ້ອງກັນ ແລະ ຮັກສາພະຍາດ, ກະທຽມມີຊື່ສຽງດ້ານຄຸນສົມບັດໃນການບຳລຸງຮ່າງກາຍ ແລະ ຮູ້ຈັກດ້ານຄຸນສົມບັດໃນການຂ້າເຊື້ອ. ໃນອາດີດເຄີຍໃຊ້ປ້ອງກັນເບົາຫວານ ແລະ ເມື່ອບໍ່ດົນມານີ້ໃນປະເທດຈີນໃຊ້ກະທຽມໃນການປ້ອງກັນໄຂ້ຫວັດນົກ, ຄວາມສາມາດໃນການລະດັບຄວາມດັນເລືອດສູງໄດ້ຮັບການພິສູດແລ້ວ ແລະ ການສຶກສາລ້າສຸດຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າກະທຽມອາດຈະຊ່ວຍປ້ອງກັນມະເລັງກະເພາະອາຫານ, ລຳໄສ້ໃຫຍ່ ແລະ ທະວານໜັກ, [7]. ກະທຽມຖືກນຳມາໃຊ້ໃນການຫຼຸດລະດັບນ້ຳຕານໃນເລືອດ ແລະ ຄໍເລສເຕີຣໍ, ລວມເຖິ່ງຊ່ວຍຢັບຢັ້ງການເກີດຫຼິ່ມເລືອດ, ການໃຊ້ນ້ຳກະທຽມພາຍນອກສາມາດໃຊ້ທາແຜ ແລະ ແມງໄມ້ກັດໄດ້ ເພື່ອຊ່ວຍບັນເທົາອາການເຈັບ. [1]
ວັດທະນາທຳ ແລະ ສາສະໜາ: ຕາມຄວາມເຊື່ອແບບດັງເດີມ ສ້ອຍຄໍທີ່ເຮັດຈາກກີບກະທຽມທີ່ຫ້ອຍຄໍເດັກນ້ອຍຈະຊ່ວຍປ້ອງກັນງູ ແລະ ພະຍາດແມ່ທ້ອງໃນລຳໄສ້. ໃນຫຼາຍວັດທະນາທຳກະທຽມຖືວ່າເປັນເປັນສິ່ງປ້ອງກັນທີ່ມີອິດທິພົນທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ ຫຼື ເປັນພະລັງອັນຕະລາຍ ບໍ່ວ່າຈະເປັນເລື່ອງແທ້ ຫຼື ຈິນຕະນາການ, ນອກຈາກນີ້ແລ້ວ ກະທຽມຍັງມີພະລັງໃນເຊີງສັນຍາລັກທີ່ແຂງແກງ ວ່າກັນວ່າສາມາດຊ່ວຍຂັບໄລ່ຈຸລິນຊີ ແລະ ວິນຍານຊົ່ວຮ້າຍໄດ້. ໃນລາວເອີ້ນວ່າຜັກທຽມ ເຊິ່ງເປັນຊື່ທີ່ຄ້າຍກັບ “ນາງທຽມ” ທີ່ເປັນຮ່າງຊົງສື່ສານກັບວິນຍານ. [7]

ຊະນິດປູກ

ມັງກອນ
ກຸມພາ
ມີນາ
ເມສາ
ພຶກສະພາ
ມິຖຸນາ
ກໍລະກົດ
ສິງຫາ
ກັນຍາ
ຕຸລາ
ພະຈິກ
ທັນວາ

ກະທຽມມີລາຄາຢູ່ທີ່ປະມານ 10.000 ຫາ 15.000 ກີບຕໍ່ກິໂລກຼາມ. [8]

ສະພາບໂດຍລວມ:
ດິນປູກທີ່ເໝາະສົມ: ພື້ນທີ່ປູກກະທຽມຄວນມີຄວາມອຸດົມສົມບູນ ແລະ ລະບາຍນ້ຳໄດ້ດີ, ຫາກດິນຂາດຄວາມອຸດົມສົມບູນ ຄວນປັບປຸ່ງດິນກ່ອນ ເຊັ່ນ ໂດຍການປູກພືດທີ່ຊ່ວຍເພີ່ມຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງດິນ ຫຼື ໃສ່ປຸ໋ຍມັກ, ດິນຄວນເປັນດົນປະສົມຊາຍ ຫຼື ມີຊັ້ນໜ້າດິນທີ່ເລິກ ໂດຍມີຄ່າ pH ທີ່ເໝາະສົມລະຫວ່າງ 6.0 ຫາ 6.8.
ອຸນຫະພູມ: ຊ່ວງອຸນຫະພູມທີ່ເໝາະສົມຢູ່ລະຫວ່າງ 12 ຫາ 21 ອົງສາ, ອາກາດເຢັນຈະຊ່ວຍຍກະຕຸ້ນການຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວໃຫ້ໄວຂື້ນ.
ປະລິມານນ້ຳ: ພື້ນທີ່ປູກຄວນຢູ່ໃກ້ແຫຼ່ງນ້ຳ ທີ່ມີຕະຫຼອດ ເຊັ່ນ ແມ່ນນ້ຳ, ລຳທານ ຫຼື ສະນ້ຳ ເນື່ອງຈາກປະລິມານນ້ຳທີ່ພຽງພໍເປັນສິ່ງທີ່ຈຳເປັນ.
ການຂົນສົ່ງ: ພື້ນທີ່ປູກຄວນມີເສັ້ນທາງທີ່ເຂົ້າເຖິງໄດ້ສະດວກ ເພື່ອຊ່ວຍຫຼຸດຕົ້ນທຶນ ແລະ ຫຼຸດຄວາມເສຍຫາຍຕໍ່ຜົນຜະລິດ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: [8]

ການຄັດເລືອກສາຍພັນ:
ການເລືອກສາຍພັນ: ຄວນເລືອກສາຍພັນທີ່ມາຈາກແຂວງຊຽງຂວາງ ເນື່ອງຈາກຫາໄດ້ງ່າຍ ແລະ ເປັນສາຍພັນທ້ອງຖິ່ນ.
ການກຽມພັນກ່ອນປູກ: ປອກເປືອກກະທຽມ ແລະ ແຍກອອກເປັນກີບ, ເລືອກເອົາກີບທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ສົມບູນ, ເນື່ອງຈາກກີບເຫຼົ່ານີ້ມີໂອກາດຂະຫຍາຍຕົວໄດ້ດີກ່ວາໃນລະຫວ່າງການຂະຫຍາຍຕົວ, ຈາກນັ້ແຊ່ກີບກະທຽມໃນນ້ຳຂ້າມຄືນກ່ອນນ້ໄປປູກ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: [8]

ການກຽມພື້ນທີ່:
ການກຽມດິນ ຄວນຍົກໜານປູກໃຫ້ສູງຂື້ນປະມານ 20 ຫາ 25 ຊມ ແລະ ໃນພື້ນທີ່ຕ່ຳຄວນຍົກໜານສູງຮອດ 30 ຫາ 40 ຊມ. ໜານປູກຄວນຍົກເປັນແຖວຍາວຕາມທິດທາງການໄຫຼ່ຂອງນ້ຳຕາມທຳມະຊາດ. ແຕ່ລະໜານຄວນມີຄວາມກວ້າງ 150 ຫາ 200 ຊມ ແລະ ເວັ້ນໄລ່ຍະຫ່າງລະຫວ່າງໜານ 35 ຫາ 45 ຊມ ເພື່ອໃຫ້ງ່າຍຕໍ່ການດູແລຮັກສາ. [8]

ເທັກນິກການປູກ:
ນຳກະທຽມທີກຽມໄວ້ປູກລົງໃນດິນ ໃຫ້ເລິກປະມານ 2 ຫາ 3 ຊມ, ເວັ້ນໄລ່ຍະຫ່າງລະຫວ່າງແຖວ 15 ×15 ຊມ ຫຼື 20 × 20 ຊມ, ຈາກນັ້ນຄຸມໜານດ້ວຍແກບ ຫຼື ເຟືອງ ເພື່ອຮັກສາຄວາມຊຸ່ມ ແລະ ປ້ອງກັນແສງແດດກະທົບໂດຍຕົງ, ຈາກນັ້ນຫົດນ້ຳເປັນປະຈຳເພື່ອໃຫ້ດິນຊຸ່ມ. [8]

ການເບິ່ງແຍງ ແລະ ບຳລຸງຮັກສາ:
ການໃຫ້ນ້ຳ: ຫຼັງຈາກປູກໃຫ້ຫົດນ້ຳວັນລະຄັ້ງຈົນກວ່າກະທຽມຈະມີອາຍຸໄດ້ 30 ວັນ ທຳອິດ ເມື່ອຄົບ 45 ວັນໃຫ້ຫຼຸດປະລິມານນ້ຳລົງໃຫ້ເຫຼືອທຸກໆ 2 ຫາ 3 ວັນ, ເມື່ອກະທຽມມີອາຍຸຄົບ 70 ວັນໃຫ້ຍຸດການໃຫ້ນ້ຳ ເນື່ອງຈາກໃກ້ໄລ່ຍະການເກັບກ່ຽວແລ້ວ.
ການໃສ່ຝຸ່ນ: ເມື່ອກະທຽມມີອາຍຸໄດ້ປະມານ 14 ວັນໃຫ້ໃສ່ປຸ໋ຍເຄມີສູດ 46-00-00 ໃນອັດຕາ 20 ກິໂລກຼາມຕໍ່ໄຣ່ ຫຼື ໃສ່ຝຸ່ນຄອກ ໃນອັດຕາ 2 ກິໂລກຼາມຕໍ່ແມັດກ້ອນ ເພຶ່ອສົ່ງເສີມການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງໃບ ແລະ ລຳຕົ້ນ.
ການກຳຈັດວັດສະພືດ: ຄວນກຳຈັດວັດສະພືດທຸກໆ 25 ວັນ ຫຼື ເມື່ອປະກົດເຫັນວ່າມີຫຍ້າຂື້ ຈົນກວ່າກະທຽມຈະມີອາຍຸໄດ້ຮອດ 80 ວັນ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: [8]

ການປົກປ້ອງ ແລະ ການກຳຈັດສັດຕູພືດ:
ພະຍາດສຳຄັນ: ພະຍາດທີ່ຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດ ທີ່ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ກະທຽມ ຄືພະຍາດໃບເນົ່າ ເມື່ອເກີດໃບພະຍາດນີ້ ໃບກະທຽມຈະເນົ່າເປືອຍ ແລະ ເຊື້ອຈະຄ່ອຍໆແພ່ຈະຈາຍລົງໄປຫາຫົວກະທຽມ.
ມາດຕະການຄວບຄຸມ: ທຳລາຍ ຫຼື ເຜົາກະທຽມທີ່ຕິດເຊື້ອທັນທີ ລ້າງມືໃຫ້ສະອາດ ກ່ອນສຳພັດກະທຽມທີ່ແຂງແຮງ ເພື່ອປ້ອງກັນການແພ່ເຊື້ອຂອງພະຍາດ.
ການປ້ອງກັນ: ກ່ອນປູກໃຫ້ໃສ່ປູນຂາວລົງດິນໃນອັດຕາ 25 ຫາ 50 ກິໂລກຼາມຕໍ່ໄຣ່ ເພື່ອຫຼຸດຄວາມສ່ຽງຂອງການຕິດເຊື້ອ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: [8]

ການເກັບກ່ຽວ:
ການຈັດການ ແລະ ການເກັບຮັກສາຫຼັງເກັບກ່ຽວ:
• ຫຼັງຈາກເກັບກ່ຽວແລ້ວຄວນຕາກກະທຽມໃຫ້ແຫ້ງສະນິດ
• ມັດຫົວກະທຽມທີ່ແຫ້ງແລ້ວໃຫ້ມັກເປັນກະຈຸກນ້ອຍ ແລະ ແຂວນໄວ້ໃນບໍລິເວນທີ່ມີອາກາດຖ່າຍເທສະດວກ
• ຄວນເກັບກະທຽມໄວ້ທີ່ອຸນຫະພູມ 25 ຫາ 30 ອົງສາ ແລະ ມີຄວາມຊຸ່ມປານກາງ.
• ສິ່ງທີ່ຄວນຫຼີກຫຼ່ຽງ: ຍ່າໃຫ້ຫົວກະທຽມຖືກແດດໂດຍຕົງ, ບໍ່ຄວນແຊ່ໃນຕູ້ເຢັນ ເພາະອຸນຫະພູມຕ່ຳຈະເຮັດໃຫ້ກະທຽມງອກ ແລະ ບໍ່ຄວນເກັບໃນຖົງພຼາສຕິກ ເພາະຈະເປັນການເກັບຄວາມຊຸ່ມ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເນົ່າເສຍ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: [8]

N/A

[1] iNaturalist [Online]. Uploaded on 33 September 2022 by Konstantin-Sergeevith. Available: https://www.inaturalist.org/observations/136172636. [Accessed 08 January 2026].
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded on 25 April 2020 by ozarkakerzfarm. Available: https://www.inaturalist.org/observations/43307961. [Accessed 08 January 2026].
[3] iNaturalist [Online]. Uploaded on 14 June 2025 by sanne2021. Available: https://www.inaturalist.org/observations/297681573. [Accessed 08 January 2026].
[4] iNaturalist [Online]. Uploaded on 06 September 2022 by Наталья Бешко. Available: https://www.inaturalist.org/observations/133856865. [Accessed 08 January 2026].
[5] iNaturalist [Online]. Uploaded on 14 July 2025 by Federico Pino. Available: https://www.inaturalist.org/observations/297649279. [Accessed 08 January 2026].

[1] Allium sativum L., Flora & Fauna Web, National Parks Board, Singapore. [Online]. Available: https://www.nparks.gov.sg/florafaunaweb/flora/3/5/3522. [Accessed: 14-Jan-2026].
[2] Allium sativum L., Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew. [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:528796-1. [Accessed: 14-Jan-2026].
[3] GBIF Secretariat, GBIF Backbone Taxonomy: Allium sativum L. [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/2856681. [Accessed: 14-Jan-2026].
[4] Y. M. Lee, H.-Y. Jin, T.-H. Ahn, H.-J. Lee, J. H. Song, C. H. Lee, Y. J. Kim, J. W. Yoon, H. S. Kang, H. Cheng, J. H. Park, M. Bang, B. Bouahom, C. Phongoudome, V. Thammavong, T. Phasaysombath, and K. Chanthavongsa, A Checklist of Plants in Lao PDR, Pha Khao Lao / Centre for Development and Environment, University of Bern & National Agriculture and Forestry Research Institute, Lao PDR, 2016. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-Plants-in-Lao-PDR.pdf. [Accessed: 5-Jan-2026].
[5] “Allium sativum L.,” Useful Tropical Plants Database, Ken Fern, [Online]. Available: https://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Allium+sativum. [Accessed: 5-Jan-2026].
[6] “Anneslea fragrans Wall.,” Flora of China via eFloras.org, Missouri Botanical Garden & Harvard University Herbaria, [Online]. Available: http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200027526. [Accessed: 5-Jan-2026].
[7] Pha Tad Ke Botanical Garden, “Allium sativum L.,” Pha Tad Ke Botanical Garden [Online]. Available: https://www.pha-tad-ke.com/plant/allium-sativum-l/. [Accessed: 15-Jan-2026].
[8] Lao44 Organization, “ປຶ້ມຄູ່ມືສົ່ງເສີມເຕັກນິກການປູກຜັກກະທຽມ,” Lao44, [Online]. Available: https://lao44.org/content/3438/. [Accessed: 15-Jan-2026].
[9] R. K. Upadhyay, “Garlic: A potential source of pharmaceuticals and pesticides: A review,” Int. J. Green Pharm., vol. 10, no. 1, pp. 1–28, Mar. 2016. [Online]. Available: https://www.researchgate.net/publication/299441471_Garlic_A_potential_source_of_pharmaceuticals_and_pesticides_A_review. [Accessed: 15-Jan-2026].

Keooudone Souvannakhoummane

,