ໝາກແຕກ ( Oriental bittersweet, Staff vine, Celastrus, Staff tree, climbing bit-tersweet.)

Ceanothus paniculatus (Willd.) B.Heyne
Ceanothus paniculatus (Willd.) B.Heyne ex Roth
Celastrus paniculatus subsp. andamanica Kurz
Celastrus paniculatus subsp. andamanica Kurz ex Prain
Celastrus paniculatus subsp. pubscens Kurz
Celastrus paniculatus subsp. pubscens Kurz ex Prain
Celastrus pubescens Turcz.
Celastrus rothbiana Roem. & Schult.
Celastrus serrata Blanco
Scutia paniculata (Willd.) G.Don

Celastraceae

ພືດຊະນິດນີ້ເປັນໄມ້ຟຸ່ມເລືອຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ປ່ຽນໃບໃນລະດູແລ້ງ (ໄມ້ປ່ຽນໃບ) ສາມາດເຕີບໂຕໄດ້ຍາວຮອດ 10 ມ.
ໃບດ່ຽວ, ອອກຮຽງສະຫຼັບກັບຕາມລຳຕົ້ນ, ຮູບໄຂ່ ຫຼື ຮູບໄຂ່ປີ້ນ, ປາຍໃບຮຽວແຫຼມ, ໂຄນໃບມົນ ຫຼື ປາຍແຫຼມເລັກນ້ອຍ. ກ້ານໃບຍາວປະມານ 6 ຫາ 13 ມມ.
ດອກໄມ້ອອກເປັນຊໍ່ແຕກແໜ່ງ (ຊໍ່ດອກ) ອອກເປັນຊໍ່ຄ້າຍຍປີລະມິດບໍລິເວນປາຍກິ່ງ. ດອກມີຂະໜາດນ້ອຍ, ສີເຫຼືອງສີຂາວປົນຂຽວ ແລະ ເປັນມີທັງດອກຜູ້ ແລະ ດອກແມ່. ກາບດອກມີຂົນປົກຄຸມດ້ານນອກ, ຮູບກົມ, ຂອບມີຂົນລະອຽດປົກຄົມ. ກກີບດອກຮູບຮີ, ປາຍມົນ. ໃບປະດັບດອກແຄບ, ຮູບຫອກ. ດອກເພດຜູ້ມີເກສອນເພດຜູ້ (ສ່ວນທີ່ຜະລິດລະອອງເກສອນ) ມີກ້ານເກສອນຜູ້ສັ້ນ, ເຕົ້າໄຂ່ມີຂະໜາດນ້ອຍ ຫຼື ບໍ່ພັດທະນາ, ປາຍຮ່ວງຮັບເຕົ້າໄຂ່ມີແສກແຂ້ວເລັກນ້ອຍ. ດອກເພດແມ່ມີເຕົ້າໄຂ່ຮູບກົມ ແລະ ແຄບລົງກາຍເປັນຄໍເຕົ້າໄຂ່ສັ້ນ ແລະ ຕຸ້ຍ, ຜິວລຽບ ແລະ ປາຍແຍກອອກເປັນ 3 ແສກ.
ໝາກເປັນແບບແຄັບຊູນ, ມີເສັ້ນຜ່າສູນກາງປະມານ 9 ຫາ 12 ມມ, ເກືອບກົມ (ເຄິ່ງວົງກົມ), ສິີເຫຼືອງສົດໄສ ແລະ ມີຮອຍຍົ້ນຢູ່ທົ່ວ, ໝາກສຸກຈະແຕກອອກເປັນ 3 ແສກ (3ກີບ) ໂດຍເປືອກຈະກາງອອກໂດຍທີ່ໂຄນເປືອກຍັງເຊື່ອຕິດກັນ ເຮັດໃຫ້ເຫັນເມັດດ້ານໃນ.
ໂດຍປົກກະຕິຈະມີແກ່ນ 1 ຫາ 6 ແກ່ນຕໍ່ໝາກ ແຕ່ສ່ວຍໃຫຍ່ຈະພັດທະນາພຽງແກ່ນດຽວ, ແຕ່ລະແກ່ນຈະຖືກຫຸ້ມດ້ວຍເນື້ອສີແດງສົດ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

Native to Andaman Is., Assam, Bangladesh, Cambodia, China South-Central, China Southeast, Christmas I., East Himalaya, Hainan, India, Jawa, Laos, Lesser Sunda Is., Malaya, Myanmar, Nepal, Philippines, Sri Lanka, Sulawesi, Sumatera, Taiwan, Thailand, Vietnam, West Himalaya. [2]

Global distribution of Celastrus paniculatus between 1842 to 2026. Source: [3]

ເຂດພູສູງພາກເໜືອຂອງລາວ
ລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກເໜືອ
ເຂດພູສູງສາຍພູຫຼວງ ແລະ ເຂດພູພຽງແຂວງຊຽງຂວາງ
ທົ່ງພຽງວຽງຈັນ
ເຂດສາຍພູຫຼວງຕອນລຸ່ມ

ປ່າປະສົມປ່ຽນໃບ
ເຂດຜະລິດພືດຜົນເນີນສູງ

ພື້ນເມືອງ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ບໍ່ມີຄວາມສ່ຽງ

ບັນຊີທີ່ III: ຊະນິດພັນປະເພດທົ່ວໄປ

ບໍ່ແນະນຳໃຫ້ໃຊ້
ອາຫານ
ພືດເປັນຢາ
ເຄື່ອງສຳອາງ

ອາຫານ: ຍອດອອນ່ອນສາມາດນຳໄປລວກ ແລະ ກິນກັບແຈ່ວ. ຮາກ ແລະ ລຳຕົ້ນທີ່ຊອຍເປັນແຜ່ນຂະໜາດນ້ອຍ ແລ້ວຕາກແຫ້ງເພື່ອອານາຄົດ, ໃບກໍ່ສາມາດຕາກແຫ້ງ ແລະ ເກັບໄວ້ໄດ້ຄືກັນ. ການຕາກແກ່ນໃຫ້ແຫ້ງກ່ອນສະກັດນ້ຳມັນ ຄວນເຮັດໃຫ້ສະພາບອາກາດຕ່ຳ ນ້ຳມັນຈະສັດກັດຈາກແກ່ນ. [6]
ສະໝຸນໄພ: ໃບໃຊ້ບັນເທົາອາການໄອ, ແກ່ນ ແລະ ນ້ຳມັນຈາກແກ່ນເຊື່ອກັນວ່າຊ່ວຍກະຕຸ້ນສະຕິປັນຍາ ແລະ ເພີ່ມຄວາມຈຳ, ນອກຈາກນີ້ຍັງໃຊ້ຮັກສາອາການເຈັບໄຂຂໍ້ ແລະ ແກ້ອາການລະບົບປະສາດສ່ວນກາງເປັນອຳມະພາດ. ໃນໄທຮາກໃຊ້ຮັກສາພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ, ໃນຂະນະທີ່ແກ່ນ ແລະ ໃບ ໃຊ້ຮັກສາອາການຕິດເຊື້ອ. ໃນລາວ ຮາກຖືກນມາເຮັດເປັນຊາບຳລຸງ ແລະ ຟື້ນຟູສຳຫຼັບແມ່ຫຼັງຄອດ [6]. ໝາກແຕກໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າເປັນຢາບຳລຸງປະສາດ, ຢາລະງັບປະສາດແລະ ຊ່ວຍຂັບປັດສະວະ, ໃຊ້ຮັກສາພະຍາດໄຂຂໍ້ອັກເສບ, ໂຣກເກົ້າ, ເຮື້ອນ ແລະ ຫອບຫືດ. ຮາກໃຊ້ຮັກສາອາການເຈັບຫົວ, ແກ້ພາວະຊຶມເສົ້າ, ເປັນຢາລະບາຍ ແລະ ຢາຖ່າຍ, ຮັກສາຄວາມຜິດປົກກະຕິໃນລະບົບທາງເດີນປັດສະວະ, ບັນຫາຜິວໜັງ ແລະ ພາວະທາງລະບົບປະສາດ ນອກຈາກນີ້ຍັງໃຊ້ຮັກສາອາການເຈັບຫຼັງ, ບັນເທົາອາການເມືອຍ ແລະ ຫຼຸດໄຂ້. ຜົງຮາກ ແລະ ເປືອກ ໃຊ້ໃນການຮັກສາໄຂ້ມາລາເຣຍ ນອກຈາກນ້ ໝາກແຕກຍັງໃຊ້ເປັນຢາທີ່ເຮັດໃຫ້ປວກຮາກ, ຢາປຸກອາລົມທາງເພດ ແລະ ຮັກສາອາການເບື່ອອາການ, ທ້ອງຜູກ, ໄອ ແລະ ການຕິດເຊື້ອທີ່ຜິວໜັງ [1].
ເຄື່ອງສຳອາງ ແລະ ນ້ຳຫອມ: ຮາກມີສານເທີຟິນ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນປະກອບສຳຄັນໃນນ້ຳຫອມ. ນ້ຳມັນຫອມລະເຫີຍງັໃຊ້ເຮັດທູບໄລ່ລຸງໄດ້. [6]
ບໍ່ແນະນຳໃຫ້ໃຊ້: ບໍ່ຄວນກິນໃບທີ່ຍັງບໍ່ທັນສຸກ ຫຼຶ ຍັງບໍ່ໄດ້ປຸ່ງແຕ່ງ ເນື່ອງຈາກຈະເຮັດໃຫ້ລະຄາຍເຄືອງຄໍ. [6]

ຊະນິດທຳມະຊາດ

ເມສາ
ພຶກສະພາ
ມິຖຸນາ
ກໍລະກົດ
ສິງຫາ
ກັນຍາ

N/A

ການເກັບກູ້ແບບຍືຍຍົງ (ການປະເມີນຜົນກະທົບ, ເຄື່ອງມືການຫຼຸດຜົນກະທົບ)
ຮາກ, ລຳຕົ້ນ ແລະ ໃບຈະຖືກເກັບກ່ຽວເມື່ອຈຳເປັນ, ແກ່ນຈະຖືກເກັບເມື່ອສຸກ ບໍ່ມີຜົນກະທົບໃດໆໃນການເກັບກ່ຽວຍອດ, ໃບ ແລະ ແກ່ນ. [6]

N/A

[1] iNaturalist [Online]. Uploaded on 22 December 2022 by Dinesh Valke. Available: https://www.inaturalist.org/observations/144844175. [Accessed 08 November 2024].
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded in October 2022 by naturalist chu. Available: https://www.inaturalist.org/observations/140638736. [Accessed 08 November 2024].
[3] iNaturalist [Online]. Uploaded on 02 May 2021 by naturalist chu. Available: https://www.inaturalist.org/observations/76403361. [Accessed 08 November 2024].
[4] iNaturalist [Online]. Uploaded on 10 June 2020 by Shiwalee Samant. Available: https://www.inaturalist.org/observations/49116965. [Accessed 08 November 2024].
[5] iNaturalist [Online]. Uploaded on 22 January 2023 by Radha Veach. Available: https://www.inaturalist.org/observations/147083560. [Accessed 08 November 2024].

[1] A. Devi, P. K. Soni, S. S. Mety, S. C. Topno, M. E. Benny, N. Anjum, & S. Kumar, " Celastrus paniculatus (Celastraceae): a medicinal climbing shrub of India," Research Gate, Upload on 12 August 2022. [Online]. Available: https://www.researchgate.net/publication/362647981_Celastrus_paniculatus_Celastraceae_a_medicinal_climbing_shrub_of_India. [Accessed: 08 November 2024].
[2] Kew Science, "Lantana camara L.," Plants of the World Online, [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:160439-1. [Accessed: Nov. 8, 2024].
[3] GBIF, "Lantana camara L.," Global Biodiversity Information Facility, [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/7265565. [Accessed: Nov. 8, 2024].
[4] A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR, Phakhaolao.la, Sep. 2024. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-the-Vascular-Plants-of-Lao-PDR.pdf.
[5] Checklist of Plants in Lao PDR, version 1.0, Faculty of Natural Sciences, National University of Laos & partners, Lao People’s Democratic Repub-lic, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/Checklist-plant-of-Laos-read-only-1.pdf
[6] Phakhaolao, "100 Non-Timber Forest Products," Phakhaolao, Nov. 2024. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/11/100_NTFPs.pdf. [Accessed: Nov. 8, 2024].
[7] eFloras, “Flora of China,” Flora of China, vol. 2, Taxon ID: 200012787. [Online]. Available: http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200012787. [Accessed: Feb. 16, 2026].
[8] Pha Khao Lao, "ຂໍ້ຕົກລົງ," [Online]. Available: https://phakhaolao.la/resource/%e0%ba%82%e0%bb%8d%e0%bb%89%e0%ba%95%e0%ba%bb%e0%ba%81%e0%ba%a5%e0%ba%bb%e0%ba%87-%e0%ba%a7%e0%bb%88%e0%ba%b2%e0%ba%94%e0%bb%89%e0%ba%a7%e0%ba%8d%e0%ba%81%e0%ba%b2%e0%ba%99%e0%ba%81%e0%ba%b3%e0%ba%99/. [Accessed: Nov. 8, 2024].
[9] WFO, "Celastrus paniculatus Willd.," World Flora Online, [Online]. Available: https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000592859. [Accessed: Nov. 8, 2024].

Keooudone Souvannakhoummane

,