ໄມ້ບົກ ( Wild almond, Barking deer's mang)

Irvingella harmandiana Tiegh.
Irvingella malayana (Oliv. ex A.W.Benn.) Tiegh.
Irvingella oliveri (Pierre) Tiegh.
Irvingia harmandiana Pierre
Irvingia harmandiana Pierre ex Laness.
Irvingia longipedicellata Gagnep.
Irvingia oliveri Pierre

Irvingiaceae

ຕົ້ນໄມ້ຊະນິດນີ້ເປັນໄມ້ປ່ຽນໃບຂະໜາດກາງຫາຂະໜາດໃຫຍ່ ໝາຍຄວາມວ່າປ່ຽນທຸກໆປີ ໂດຍຈະສູງປະມານ 10 ຫາ 30 ມ, ເປືອກມີສີເທົາອ່ອນປົນສີນ້ຳຕານ ແລະ ມີຜິວສຳພັດຂ້ອນຂ້າງລຽບ.
ໃບອອກຮຽງສະຫຼັບກັນຕາມກິ່ງກ້ານ, ຮູບໄຂ່ ຫຼື ຮູບໄຂ່ຍາວ ແລະ ແຄບກວ່າ (ໃບຫອກ) ມີຂະໜາດກວ້າງປະມານ 2 ຫາ 9 ຊມ ແລະ ຍາວ 8 ຫາ 20 ຊມ, ຜິວໃບໜາ ແລະ ລຽບທັງສອງດ້ານ, ຂອບໃບລຽບ, ໂຄນໃບກົມ, ແຫຼມ ຫຼື ເວົ້າເລັກນ້ອຍ ແລະ ຄ່ອຍໆຮຽວລົງຈົນຮອດປາຍແຍກ, ມີໂຄງສ້າງຂອງຫູໃບຂະໜາດນ້ອຍບໍລິເວນໂຄນກ້ານໃບ ຫູໃບເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມສົນໃຈຄືມີມວ້ນຮອບປາຍໃບ ແລະ ລຽບຈົນຮອດປາຍໃບ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຮ່າງໂຄ້ງເລັກນ້ອຍຄ້າຍດາບ ແລະ ມີຄວາມຍາວປະມານ 3 ຊມ.
ຊໍ່ດອກຈະບານເປັນຊໍ່ບໍລິເວນຮອຍຕໍ່ລະຫວ່າງໃບກັບລຳຕົ້ນ (ງ່າມໃບ) ແລະ ບໍລິເວນປາຍກິ່ງ, ດອກມີສີຂຽວອ່ອນ. ກາບດອກມີ 5 ກາບ ແລະ ກີບດອກ 5 ກີບ, ແຕ່ລະດອກມີເກສອນເພດຜູ້ 10ອັນ (ອາໄວຍະວະສືບພັນເພດຜູ້).
ໝາກຮູບໄຂ່ ຫຼື ຮູບແປເລັກນ້ອຍ ຄ້າຍກັບໝາກມ່ວງຂະໜາດນ້ອຍ, ເມື່ອຍັງອອ່ນຈະເປັນສີຂຽວ ແຕ່ຈະປ່ຽນເປັນສີເຫຼືອງເມື່ອສຸກ. ພາຍໃນໝາກຈະມີແກ່ນທີ່ອ້ອມຮອບດ້ວຍເນື້ອນຸ້ມໆຄ້າຍໝາກມ່ວງ, ແກ່ນມີຂະໜາດໃຫຍ່, ຮູບໄຂ່ ແລະ ເປືອກແຂງ, ເນື້ອສີຂາວ, ມີແປ້ງ ແລະ ມີນ້ຳມັນ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

Native to Borneo, Cambodia, Jawa, Laos, Malaya, Myanmar, Sumatera, Thailand and Vietnam. [2]

Global distribution of Irvingia malayana between 1867 to 2025. Source: [3]

ທົ່ງພຽງວຽງຈັນ
ເຂດສາຍພູຫຼວງພາກເໜືອ
ເຂດສາຍພູຫຼວງຕອນລຸ່ມ
ເຂດລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກໃຕ້

ປ່າດົງດິບ
ປ່າປະສົມປ່ຽນໃບ
ປ່າໂຄກ
ປ່າໄມ້ປ່ອງ
ຜາ

ພື້ນເມືອງ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ມີຄວາມສ່ຽງໜ້ອຍສຸດ

ບັນຊີທີ່ III: ຊະນິດພັນປະເພດທົ່ວໄປ

ກິດຈະກຳການກະເສດ
ອຸປະກອນ ແລະ ເຄື່ອງມື
ອາຫານ
ພືດເປັນຢາ
ເຄື່ອງສຳອາງ

ອາຫານ: ແກ່ນສາມາດນຳໄປຂົ້ວ ແລະ ກິນເປັນອາຫານວ່າງ ເມື່ອແກ່ນມີຣົດຊາດຫວານ ແລະ ຫອມສຸກ ກໍ່ສາມາດກິນໄດ້ ແລະ ເປັນທີ່ນິຍົມ [6], [7]. ນ້ຳມັນທີ່ສະກັດຈາກແກ່ນຖືກນຳມາໃຊ້ເປັນນ້ຳມັນປຸ່ງອາຫານໃນບັດຈຸບັນ [9].
ສະໝຸນໄພ: ໃນລາວ ແລະ ພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອຂອງໄທ ຜູ້ຍິງຫຼັງຄອດຈະນະເທິງຕຽງທີ່ໃຫ້ຄວາມຮ້ອນຈາກຖ່ານໄມ້ບົກເປັນເວລາ 20 ຫາ 30 ວັນຕາມຄວາມເຊື່ອ [6]. ໃນລາວ ພົບວ່າແກ່ນຈະຊ່ວຍໃນການຍ່ອຍອາຫານ ດັງນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຍິນວ່າມີການນຳແກ່ໝາກບົກມາໃຫ້ກິນ. ເປືອກຕົ້ນຖືກນຳມາຕົ້ມດື່ມທີ່ແນະນຳສຳຫຼັບແມ່ຫຼັງຄອດ ເພື່ອຊ່ວຍຟື້ນຟູກຳລັງ [9].
ເຄື່ອງສຳອາງ ແລະ ນ້ຳຫອມ: ນ້ຳມັນສີຂາວເຫຼືອງທີ່ສະກັດຈາກແກ່ນໝາກບົກ ໃຊ້ໃນການຜະລິດຂີ້ເຜິ້ງ, ສະບູ່ ແລະ ສານທົດແທນໂກໂກ້ [6]. ນອກຈາກນີ້ຍັງໃຊ້ແປຮູບເພື່ອໃຫ້ໄດ້ໄຂມັນ ທີ່ໃຊ້ເປັນວັດຖຸດິບສຳຫຼັບສະບຸູ່, ຂີ້ເຜິ້ງ ແລະ ທຽນ. [7]
ກິດຈະກຳໃນສວນ: ເມື່ອໝາກຫຼົ່ນຈະກາຍເປັນອາຫານໂປດຂອງສັດປ່າ [6]. ໃບຈະມັກກິນໃບໝາກບົກເປັນພິເສດ, ນອກຈາກກິນໃບແລ້ວຍັງກິນທັງໝາກ ເຊິ່ງພວກມັນຈະຂັບຖ່າຍແກ່ນອອກມາ ໂດຍບໍ່ຍ່ອຍ, ເປືອກຂອງແກ່ນໝາກບົກຈະແຂງຫຼາຍ ແລະ ມີພຽງນ້ຳຍ່ອຍຂອງຄວາມເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະສາມດຍ່ອຍໄດ້ [9].
ເຄື່ອງມື ແລະ ອຸປະກອນ: ເນື້ອໄມ້ແຂງແຕ່ແປຮູບໄດ້ ເຮັດໃຫ້ເໝາະສຳຫຼັບການຜະລິດເຟີນິເຈີ [6], [7]. ນອກຈາກນີ້ຍັງນິຍົມໃສ້ເປັນດ້າມມີດ ເນື່ອງຈາກມີຄວາທົນທານ. [7]

ຊະນິດທຳມະຊາດ

ກັນຍາ
ຕຸລາ
ພະຈິກ
ທັນວາ

ແກ່ນໝາກບົກມີຂາຍທົ່ວໄປໃນລາຄາທີ່ຂ້ອນຂ້າງຕ່ຳ, ແຕ່ຮ້ານອາຫານໃນວຽງງຈັນຂາຍໃນລາຄາ 20,000–30,000 ຕໍ່ກິໂລ, ຖ່ານຈາກໄມ້ບົກມີລາຄາ 15,000–30,000 ກີບ. [7]

ການອານຸລັກທີ່ຢູ່ອາໄສ:
ໄພຂົ່ມຂູ່: ພືດຊະນິດນີພົບໄດ້ໃນພູມມີພາກ ແລະ ຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສທີ່ມີການຕັດໄມ້ທຳລາຍປ່າສູງ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ເກີດຈາກການປ່ຽນໄປເຮັດການກະເສດ, ການຕັ້ງຖິ່ນຖານ ແລະ ເຂດຕົວເມືອງ, ພື້ນທີ່ປ່າເຂດຕ່ຳທີ່ມັກຖືກຕັດທຳລາຍ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສເຊືອມໂຊມ ແລະ ເປັນໄພຂົ່ມຂູ່ໂດຍກົງຕໍ່ຊະນິດນີ້ ເມື່ອຕົ້ນໄມ້ຖືກຕັດໄປເພື່ອໃຊ້ໃນການແປຮູບ ຄວາມຮຸນແຮງຂອງໄພຂົ່ມຂູ່ເຫຼົ່ານີແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະພື້ນທີ່ ໃນຂະນະທີ່ບາງພື້ນທີ່ກໍ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບໜັກກວ່າ ແຕ່ກໍ່ບໍ່ໄດ້ຖືວ່າເປັນໄພຂົ່ມຂູ່ທີ່ສຳຄັນໃນພື້ນທີ່ກະຈາຍພັນໆໝົດຂອງສຍພັນນີ້. [7]

ການຕິດຕາມປະຊາກອນ:
ພືດຊະນິດມີການກະຈາຍພັນຫຼາຍ ແລະ ມີການໃຊ້ປະໂຫຍດຢ່າງກວ້າງຂວາງ ຈຶ່ງສັນນິຖານວ່າມີຈຳນວນຫຼາຍ ແຕ່ເຖິ່ງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມປະຊາກອນກຳລັງຫຼຸດລົງ ເນື່ອງຈາກການຕັດໄມ້ທຳລາຍປ່າ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຫາຍໄປ ແລະ ເນື່ອງຈາກການເຊື່ອມໂຊມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຂອງແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງປ່າໃນພື້ນທີ່ຕ່ຳ ເຊິ່ງເກີດຈາກໄພຂົ່ມຂູ່ທີ່ເກີດຈາກມະນຸດ. [7]

N/A

[1] iNaturalist [Online]. Uploaded on 26 February 2021 by Thomas Calame. Available: https://www.inaturalist.org/observations/2717153. [Accessed 13 November 2024].
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded on October 2024 by Kaigrr. Available: https://www.inaturalist.org/observations/248237014. [Accessed 13 No-vember 2024].
[3] Phu Khiao Wildlife Sanctuary, "Taxon Detail: 4467," Thai Biodiversity Information Facility (THBIF), 2024. [Online]. Available: https://thbif.onep.go.th/minisite/phu-khiao/taxons/detail/4467. [Ac-cessed: Nov. 13, 2024].
[4] National Parks, "รายละเอียดข้อมูลการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติ," National Parks Promotion and Protection Office, 2024. [Online]. Available: https://nppao.go.th/public/list/data/detail/id/2476/menu/1171/page/1. [Accessed: Nov. 13, 2024].

[1] herb " Irvingia malayana Oliv. ex A.W.Benn.," 2022. [Online]. Availa-ble: http://lms.psru.ac.th/herb/herb_file/20221030014331.pdf. [Accessed: Nov. 13, 2024].
[2] “Taxon: urn:lsid:ipni.org:names:813775-1,” Plants of the World Online. [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:813775-1. [Accessed: Nov. 13, 2024].
[3] “Taxon: 5380959,” Global Biodiversity Information Facility (GBIF). [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/5380959. [Accessed: Nov. 13, 2024].
[4] A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR, Phakhao Lao, Sep. 2024. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-the-Vascular-Plants-of-Lao-PDR.pdf. [Accessed: Mar. 3, 2026].
[5] Checklist of Plants of Laos, Phakhao Lao, Sep. 2024. [Online]. Availa-ble: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/Checklist-plant-of-Laos-read-only-1.pdf. [Accessed: Mar. 5, 2026].
[6] NAFRI, NUoL, SNV, " A manual of 100 commercial and traditional products," 2009. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/11/100_NTFPs.pdf. [Accessed: Nov. 13, 2024].
[7] “Panthera leo,” IUCN Red List of Threatened Species. [Online]. Availa-ble: https://www.iucnredlist.org/species/33227/67741108. [Accessed: Nov. 13, 2024].
[8] ຂໍ້ຕົກລົງ ວ່າດ້ວຍ ການກຳນົດບັນຊີເຄື່ອງປ່າຂອງດົງ I, II ແລະ III. Phakhao Lao. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/resource/%e0%ba%82%e0%bb%8d%e0%bb%89%e0%ba%95%e0%ba%bb%e0%ba%81%e0%ba%a5%e0%ba%bb%e0%ba%87-%e0%ba%a7%e0%bb%88%e0%ba%b2%e0%ba%94%e0%bb%89%e0%ba%a7%e0%ba%8d%e0%ba%81%e0%ba%b2%e0%ba%99%e0%ba%81%e0%ba%b3-2/. [Accessed: Mar. 5, 2026].
[9] “Irvingia malayana,” Pha Tad Ke Botanical Garden. [Online]. Availa-ble: https://www.pha-tad-ke.com/plant/irvingia-malayana/. [Accessed: Nov. 13, 2024].
[10] K. Jantamala, T. Apisitiwong, and K. Chaethong, “Production of Krabok Milk Beverage (Irvingia malayana Oliv. ex A.W. Benn.),” Recent Science and Technology, vol. 15, no. 2, pp. 465–476, Aug. 2023. [Online]. Available: https://li01.tci-thaijo.org/index.php/rmutsvrj/article/view/251580

Keooudone Souvannkhoummane

,