ໝາກເຟືອງປ່າ ( Carambola, blimbing, caramba, five-corner and Star pickle, Kamranga)

Averrhoa acutangula Stokes
Averrhoa microphylla Tardieu
Averrhoa pentandra Blanco
Connaropsis philippica Fern.-Vill.
Sarcotheca philippica (Fern.-Vill.) Hallier fil.

Oxalidaceae

ໝາກເຟືອງຝຣັ່ງ/ Bilimbi
ຕົ້ນໝາກຍົມ/ Star gooseberry

ພືດຊະນິດນີ້ມີລຳຕົ້ນສູງ 3 ຫາ 12 ມ ແລະ ແຕກກິ່ງກ້ານສາຂາໜາແໜ້ນ, ສວ່ນອອ່ນຂອງພືດອາດມີຂົນລະອຽດ (ມີຂົນ) ຫຼື ລຽບ (ບໍ່ມີຂົນ).
ໃບປະສົມມີຄວາມຍາວ 7 ຫາ 25 ຊມ, ກ້ານໃບຍາວ 2 ຫາ 8 ຊມ. ໃບຍ່ອຍມີ 5 ຫາ 13 ໃບ, ຈັບຢູ່ກາງໃບລວມດ້ວຍກ້ານໃບສັ້ນ, ຍາວ 1 ຫາ 2.5 ມມ, ໃບຍ່ອຍຮູບໄຂ່ ຫຼື ຮູບຮີ, ຍາວ 3 ຫາ 8 ຊມ ແລະ ກວ້າງ 1.5 ຫາ 4.5 ຊມ, ຜິວໃບດ້ານລຸ່ມອາດມີຂົນ (ມີຂົນປົກຄຸມ) ຫຼື ເກືອບລຽບ (ເກືອບບໍ່ມີຂົນ) ໂຄນໃບກົມ ແລະ ບໍສະໝ່ຳສະເໝີ, ປາຍໃບແຫຼມ (ປາຍໃບແຫຼມ ຫາ ຮຽວແຫຼມ).
ດອກອອກເປັນຊໍ່ (ຊໍ່ດອກ) ອອກຕາມງ່າມໃບ ຫຼື ຕາມກິ່ງ, ຊໍ່ດອກເຫຼົ່ານີ້ອາດເປັນຊໍ່ແບບແຕກແໜ່ງ (panicles) ຫຼື ຊໍ່ແບບ ຄັນຮົ່ມ (cymes). ກິ່ງ ແລະ ດອກບານມີສີແດງເຂັ້ມ. ດອກຍ່ອຍມີຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ມີຂະໜາດນ້ອຍ. ກາບດອກຮູບຮີແຄບ, ຍາວ 3 ຫາ 5 ມມ, ແລະ ມີຂົນເລັກນ້ອຍບໍລິເວນໂຄນ. ກີບດອກສີຂາວ ມີລາຍສີມ່ວງ ຫຼື ສີຊົມພູຫາແດງ, ມີລາຍສີເຂັ້ມກວ່າ, ຍາວ 6 ຫາ 9 ມມ ແລະ ກວ້າງ 3 ຫາ 4 ມມ. ເກສອນເພດຜູ້ບາງສວ່ນເປັນໝັນ ແຕ່ບາງຄັ້ງອາດມີ 1 ຫາ 2 ອັນທີ່ສາມາດປະສົມເກສອນໄດ້. ເຕົ້າໄຂ່ມີຂົນປົກຄຸມ.
ໝາກມີລັກສະນະເປັນໝາກແບບເຊີຣີ່, ສີເຫຼືອງ ຫຼື ສີນ້ຳຕານ, ຮູບຮີຍາວ 7 ຫາ 13 ຊມ ແລະ ກວ້າງ 5 ຫາ 8 ຊມ, ມີຮ່ອງເລິກ 5 ຮ່ອງ (ຫຼືບາງຄັ້ງມີ 6) ແລະ ມີລັກສະນເປັນຮູບດາວເມື່ອເບິ່ງຈາກດ້ານຂ້າງ, ໝາກມີເນື້ອຫຼາຍ ແລະ ແກ່ນສີນ້ຳຕານດຳຈຳນວນຫຼາຍ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

Native to Jawa, Maluku, Sulawesi. [2]

Global distribution of Averrhoa carambola between in 1840 to 2026. Source: [3]

ເຂດພູສູງພາກເໜືອຂອງລາວ
ລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກເໜືອ
ທົ່ງພຽງວຽງຈັນ
ເຂດລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກໃຕ້

ປ່າດົງດິບ
ປ່າປະສົມປ່ຽນໃບ
ແຄມຝັ່ງນໍ້າ
ສວນຄົວ

ຕ່າງຖິ່ນ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ບໍ່ມີຄວາມສ່ຽງ

ບັນຊີທີ່ III: ຊະນິດພັນປະເພດທົ່ວໄປ

ອຸປະກອນທຳຄວາມສະອາດ
ພະລັງງານ ແລະ ແສງສະຫວ່າງ
ກິດຈະກຳການກະເສດ
ອຸປະກອນ ແລະ ເຄື່ອງມື
ອາຫານ
ພືດເປັນຢາ

ອາຫານ: ຫຼາຍພາກສວ່ນຂອງພືດສາມາດກິນໄດ້, ໝາກສາມາດກິນສົດ ຫຼື ດອກ [7]. ໝາກເຟືອງຍັງໃຊ້ໃນສະຫຼັດ, ນ້ຳໝາກໄມ້, ອາຫານແປຮູບ, ແຍມ ແລະ ໄວນ໌ ຫຼື ກິນສົດກັບເກືອ. ຍອດອອ່ນສາມາດກິນໄດ້ ແລະ ຍິຍົມໃຊ້ໃນລາບ ແລະ ແກງ [6]. ໝາກຍັງຂຽວ ສາມາດນຳໄປໃສ່ແກງສົ້ມໄດ້ ໃນຂະນະທີ່ໝາກສຸກສາມາດກິນເປັນຜັກ ຫຼື ໝາກໄມ້ໄດ້, ເມື່ອຊອຍຕາມລວງຂວາງ ໝາກເຟືອງຈະກາຍເປັນຮູບດາວທີ່ໃຊ້ຕົບແຕ່ງເຄັກ ແລະ ຂແງຫວານ, ນອກຈາກນນີ້ຍັງນິຍົມໃຊ້ເຮັດແຍມອີກດວ້ຍ, ໃນຫຼວງພະບາງໝາກເຟືອງໃຊ້ເປັນສ່ວນປະກອບໃນໝ້ຽງ ຊື່ງເປັນອາຫານພື້ນເມືອງທີ່ເຮັດຈາກ “ຂີງ, ໝາກເຜັດ, ກະທຽມ, ຫົວສີໄຄ, ໝາກເຟືອງ, ກວ້ຍດິບ ແລະ ນ້ຳປາຫໍດ້ວຍໃບຊາ” [9].
ສະໝຸນໄພ: ໃບ ແລະ ໝາກຖືກນຳມາໃຊ້ຮັກສາໄຂ້, ເຈັບຄໍ, ອີ່ສຸກອີ່ໃສ, ຂີ້ກາກ, ອາການເຈັບຫົວ, ເລືອດອອກຕາມເຫງືອກ, ໂຣກບິດ ແລະ ລິດຊີດວງທະວານ [7]. ມີລາຍງານວ່າໝາກໄມ້ຊະນິດນີ້ຊ່ວຍຫຼຸດລະດັບນ້ຳຕານໃນເລືອດ ແລະ ຍັງຖືເປັນຢາແກ້ເມົາຄ້າງອີກດ້ວຍ, ໃນທ້ອງຖິ່ນຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ໝາກເຟືອງ ແຕ່ແນະນຳໃຫ້ແມ່ຍິງທີ່ກຳລັງມີປະຈຳເດືອນຫ້າມກິນ. ໃບ ແລະ ຮາກໃຊ້ຮັກສາອາການຟົກຊ້ຳ. ໃບຕົ້ມໃຊ້ນ້ຳຢາອາບເພື່ອບຳລຸງຜິວພັນ ໃນຂະນະທີ່ຮາກໃຊ້ເພື່ອແກ້ພິດ ແລະ ບັນເທົາອາການອາການເຈັບກ້າມເນື້ອ [6]. ກ່າວກັນວ່າດອກມີຄຸນສົມບັດໃນການຂັບພະຍາດພິດ ແລະ ຮາກເມື່ອໃຊ້ຮ່ວມກັບພືດຊະນິດອື່ນໆ ສາມາດໃຊ້ເປັນຢາແກ້ພິດໄດ້. ໝາກ ຫຼື ໃບສາມາດນຳມາຖູບົນຜິວໜັງເພື່ອບັນເທົາອາການຜື່ນລົມພິດ. ນອກຈາກນີ້ ໝາກຍັງຖືກນຳມາໃຊ້ເປັນຢາທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ຮູ້ສຶກສົດຊື່ນ ແລະ ປ້ອງກັນພະຍາດເລືອດອອກຕາມເຫງືອກ, ໃນອາດີດທັງໝາກເຟືອງ ແລະ ໝາກສະລິນປີງ ມີສັບພະຄຸນໃນການຕໍ້ສູ້ກັບພະຍາດເລືອກອອກຕາມເຫງືອກ. [9]
ເຄື່ອງໃຊ້ ແລະ ພະລັງງານ: ສາມາດຕັດ ແລະ ໃຊ້ໄມ້ຊະນິດນີ້ມາເຮັດເຄື່ອງໃຊ້ຂະໜາດນ້ອຍ ແລະ ໃຊ້ເຮັດຟືນໄດ້. [7]
ກິດຈະກຳທາງກະສິກຳ: ງົວ ແລະ ແບ້ທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກພະຍາດປາກ ແລະ ຕີນເປື່ອຍ ສາມາດໃຊ້ຮັກສາໂດ້ໂດຍໃຊ້ໝາກເຟືອງມາຕັດລ້າງທຳຄວາມສະອາດບໍລິເວນບາດແຜທີ່ຕິດເຊື້ອໃນປາກ. [6]
ອຸປະກອນທຳຄວາມສະອາດ: ເນື່ອງຈາກເປັນໝາກໄມ້ທີ່ມີກົດສູງ ຈຶ່ງຖືກນຳມາໃຊ້ຄ້າຍນ້ຳສົມສາຍຊູ ຫຼື ໝາກນາວ ເພື່ອກຳຈັດຮອຍເຂົ້າໝ້ຽງ ແລະ ທຳຄວາມສະອາດໂລຫະ. [9]
ວັດທະນາທຳ ແລະ ສາສະໜາ: ໃບຂອງໝາກເຟືອງໃຊ້ໃນພິທີກຳການພົມນ້ຳມົນ. [9]

ປູກ ແລະ ທຳມະຊາດ

ກໍລະກົດ
ສິງຫາ
ກັນຍາ
ຕຸລາ
ພະຈິກ
ທັນວາ

ໝາກເຟືອງໃຊ້ ແລະ ຈຳນ່າຍໃນຖ້ອງຖິ່ນໃນປະລິມານທີ່ນ້ອຍກ່ວາ, ໝາກເຟືອງພື້ນທີ່ອື່ນໆຂອງອາຊີມີການປູກເພື່ອໃຊ້ໃນເຊີງພານິດເພື່ອສົ່ງອອກໝາກໄມ້. [6]

ສະພາບໂດຍລວມ:
ໝາກເຟືອງມັກສະພາບອາກາດທີ່ມີລະດູແລ້ງທີ່ຊັດເຈນ ແລະ ຈະເລີນເຕີບໂຕໄດ້ດີໃນດິນທີ່ຊຸ່ມເປັນກົດ (ພີສ) ຫຼື ດິນປະສົມ. [6]

ການເກັບກ່ຽວ:
ໝາກຈະຖືກເກັບດ້ວຍມືເມື່ອຍັງເປັນສີຂຽວ, ການເກັບໃບ ແລະ ຮາກສາມາດເກັບໄດ້ຕະຫຼອດປີຕາມຄວາມຈຳເປັນ. [6]

ການອານຸລັກທີ່ຢູ່ອາໄສ:
ໄພຂົ່ມຂູ່: ການຕັດໄມ້ທຳລາຍປ່າໃນພື້ນທີ່ຕ່ຳໄດ້ຫຼຸດເຂດທີ່ຢູ່ອາໄສຕາມທຳມະຊາດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ປ່າສ່ວນໃຫຍ່ຖືກປ່ຽນໄປເປັນພື້ນທີ່ຕົວເມືອງ, ເຮັດກະສິກຳ ແລະ ການພັດທະນາໂຄງສ້າງພື້ນຖານ ເນື່ອງຈາກສາຍພັນນີ້ໄດ້ຮັບການປູກຝັງຢ່າງກວ້າງຂວາງ ແລະ ສາມາດເຕີບໂຕໄດ້ໃນຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສຮອງ, ການສູນເສຍປ່າສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ປະຊາກອນໃນປ່າຈຶ່ງຍັງບໍ່ແນ່ນອນ ແລະ ຕ້ອງມີການສຶກສາເພີ່ມເຕີມ. [7]

ການຕິດຕາມປະຊາກອນ:
ບໍ່ມີຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບພືດສາຍພັນນີ້ໃນທຳມະຊາດ. [7]

N/A

[1] iNaturalist [Online]. Uploaded on 10 September 2022 by Benoît HEN-RY. Available: https://www.inaturalist.org/observations/134395566. [Accessed 27 November 2024].
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded on 05 November 2022 by Alenilson. Available: https://www.inaturalist.org/observations/250477841. [Accessed 27 November 2024].
[3] iNaturalist [Online]. Uploaded on 23 May 2020 by Carlos Salazar. Available: https://www.inaturalist.org/observations/46923354. [Accessed 27 November 2024].
[4] iNaturalist [Online]. Uploaded on 09 March 2023 by abhi jith. Availa-ble: https://www.inaturalist.org/observations/150638295. [Accessed 27 November 2024].
[5] iNaturalist [Online]. Uploaded on 12 November 2018 by David Foster. Available: https://www.inaturalist.org/observations/18351191. [Accessed 27 November 2024].

[1] "Spondias pinnata (L.f.) Kurz," Flora of China @ efloras.org. [Online]. Available: http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200012373. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[2] Royal Botanic Gardens, Kew, “Plants of the World Online: Taxon urn:lsid:ipni.org:names:371870-1,” Plants of the World Online. [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:371870-1. [Accessed: Mar. 23, 2026].
[3] "Spondias pinnata (L.f.) Kurz," Global Biodiversity Information Facility (GBIF). [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/2891641. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[4]. Y. M. Lee et al., “A Checklist of Plants in Lao PDR,” 2016. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-Plants-in-Lao-PDR.pdf. [Accessed: Mar. 23, 2026].
[5] Pha Khao Lao, “Checklist of Plants of Laos (Read Only Version),” 2024. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/Checklist-plant-of-Laos-read-only-1.pdf. [Accessed: Mar. 23, 2026].
[6] "100 Non-Timber Forest Products (NTFPs) of Lao PDR," Phakhaolao. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/11/100_NTFPs.pdf. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[7] "Spondias pinnata (L.f.) Kurz," IUCN Red List of Threatened Species. [Online]. Available: https://www.iucnredlist.org/species/163458002/163458004. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[8] Ministry of Agriculture and Forestry, Lao PDR, “ຂໍ້ຕົກລົງ ວ່າດ້ວຍການກຳນົດບັນຊີ ເຄື່ອງປ່າຂອງດົງ I, II ແລະ III,” Pha Khao Lao, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/resource/%e0%ba%82%e0%bb%8d%e0%bb%89%e0%ba%95%e0%ba%bb%e0%ba%81%e0%ba%a5%e0%ba%bb%e0%ba%87-%e0%ba%a7%e0%bb%88%e0%ba%b2%e0%ba%94%e0%bb%89%e0%ba%a7%e0%ba%8d%e0%ba%81%e0%ba%b2%e0%ba%99%e0%ba%81%e0%ba%b3-2/. [Accessed: Mar. 23, 2026].
[9] "Averrhoa carambola," Pha Tad Ke Botanical Garden. [Online]. Avail-able: https://www.pha-tad-ke.com/plant/averrhoa-carambola/. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[10] “International Journal of Chemistry, vol. 8, no. 2,” 2024. [Online]. Available: https://www.chemistryjournal.in/assets/archives/2024/vol8issue2/8012.pdf. [Accessed: Mar. 23, 2026].

ສຸລິວົງ ກອງມະນີວົງ

,