Phakhaolao Species Database

ເລກລຳດັບທີ: 617

ລະດັບການຮວບຮວມຂໍ້ມູນ: ເກີອບສົມບູນ

ປັບປູງຄັ້ງລ່າສຸດ: 2025-10-24

ກະຊາຍຂາວ

Fingerroot

Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.

ພືດ

ພືດລົ້ມລຸກ

ຜັກ ແລະ ພືດລົ້ມລຸກ

1 / 4

2 / 4

3 / 4

4 / 4

❮ ❯

ການຕັ້ງຊື່, ອະນຸກົມວິຖານ ແລະ ການບັນຍາຍລັກສະນະ

ຊື່ທ້ອງຖີ່ນ

ກະຊາຍ, ກະຊາງ, ຫົວກະຊາງ (Chinese Ginger, Chinese-keys, Rotund Boesenbergia)

ອະນຸກົມວິຖານ

ຊື່ສະກຸນ: Zingiberaceae

ຊື່ພ້ອງ

Boesenbergia cochinchinensis (Gagnep.) Loes.
Boesenbergia pandurata (Roxb.) Schltr.
Curcuma rotunda L.
Gastrochilus panduratus (Roxb.) Ridl.
Gastrochilus rotundus (L.) Alston
Kaempferia cochinchinensis Gagnep.
Kaempferia ovata Roscoe
Kaempferia pandurata Roxb.

ຊະນິດໃກ້ຄຽງ

ກະຊາຍບົວ/ Pink Fingerroot Ginger
ກະຊາຍຫີນ/ Rocky Fingerroot Ginger
ກະຊາຍຈືດ/ Slender Fingerroot Ginger
ກະຊາຍໃບດ່າງ/ Variegated Leaf Fingerroot Ginger
ກະຊາຍແດງຈຳປາສັກ/ Champasak's Fingerroot Ginger
ກະຊາຍແດງເມືອງຫຼວງ/ Laungprabang's Fingerroot Ginger

ບັນຍາຍລັກສະນະທາງພືດສາດ

ລຳຕົ້ນສູງໄດ້ຮອດ 50 ຊມ ມີລຳຕົ້ນໃຕ້ດິນສີເຫຼືອງສົດ, ຮູບກົມເອີ້ນວ່າເຫງົ້າ, ມີກິ່ນສຸນ, ຮາກໜາ ແລະ ແຂງແຮງ.
ໂດຍທົ່ວໄປມີໃບ 3 ຫາ 4 ໃບ, ສ່ວນທີ່ຫຸ້ມຫໍກາບໃບ (ກາບໃບ), ຈະມີສີແດງ ບໍລິເວນເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງແຜ່ນໃບກັບກ້ານໃບຈະມີລິກຸນ ( ligule) ມີຂະໜາດນ້ອຍສອງສ່ວນ, ຍາວປະມານ 5 ມມ. ກ້ານໃບຍາວ 7 ຫາ 16 ຊມ ແລະ ມີຮ່ອງໃບມີສີຂຽວເຂັ້ມທັງສອງດ້ານ, ຮູບໄຂ່ ຫຼື ຮູບຫອກ, ຍາວ 25 ຫາ 50 ຊມ, ກວ້າງ 7 ຫາ 12 ຊມ, ສ່ວນໃຫຍ່ໃບລຽບຍົກເວັ້ນຂົນບາງໆ ຕາມແນວສັນກາາງກາງໃບດ້ານລຸ່ມ, ໂຄນໃບມົນ ຫຼື ຮູບຫຼິ່ມ, ປາຍແຫຼມ.
ດອກຈະເລີນເຕີບໂຕບໍລິເວນສ່ວນເທິງຂອງໂຄງສ້າງທີ່ຄ້າຍລຳຕົ້ນ (ລຳຕົ້ນທຽມ) ໂດຍຈະແຕກອອກບໍລິເວນກາບໃບດ້າເທິງ. ດອກຈະອອກໃກ້ກັບລຳຕົ້ນ (ກ້ານອອ່ນ) ແລະ ມີຂະໜາດ 3 ຫາ 7 ຊມ. ເປືອກຫຸ້ມຄ້າຍໃບ (ໃບປະດັບ ຮອບດອກເປັນຮູບຫອກ, ຍາວ 4 ຫາ 5 ຊມ, ມີກິ່ນຫອມ. ດອກຊັ້ນນອກຍາວ 1,5 ຫາ 2 ຊມ, ປາຍແຍກອອກເປັນ 2 ສ່ວນ, ກີບດອກສີບົວ, ໂຄນເປັນຫຼອດຍາວ 4,5 ຫາ 5,5 ຊມ. ກາບດອກຮູບຂອບຂະໜານ, ຍາວ 1,5 ຫາ 2 ຊມ, ເກສອນເພດຜູ້ດ້ານຂ້າງເປັນໝັ່ນສີບົວ, ມີແຖບສີມ່ວງຮູບຄ້າຍໄວໂອຣີນ, ຍາວ 2,5 ຫາ 3,5 ຊມ ໂຄ້ງເຂົ້າດ້ານໃນ, ເລັກນ້ອຍ, ຂບຍັກເລັກນ້ອຍ, ປາຍລຽບ, ກ້ານເກສອນສັ້ນ ແລະ ມີຕິງຂະໜາດນ້ອຍໂຄ້ງງໍ, ແບ່ງອອກເປັນສອງສ່ວນ, ຍາວ 1 ຫາ 3 ມມ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

ນິເວດວິທະຍາ ແລະ ເຂດກະຈາຍພັນ

ເຂດກະຈາຍພັນທົ່ວໂລກ

Native to Andaman Is., Assam, Cambodia, China South-Central, Jawa, Lesser Sunda Is., Malaya, Laos, Myanmar, Sumatera, Thailand, Vietnam. [2]

Global distribution of Boesenbergia rotunda between 1862 to 2025. Source: [3]

ເຂດກະຈາຍພັນໃນລາວ

ເຂດລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກໃຕ້

ລາຍງານຈາກ GBIF ແລະລາຍງານການສຳຫຼວດພືດມີທໍ່ລໍາລຽງຂອງ ສປປ ລາວ (ສະບັບທີ່ 1 ແລະ 1.0) ພົບເຂດກະຈາຍພັນຂອງພືດຊະນິດນີ້ໃນແຂວງຈຳປາສັກ [3], [4], [5]. ຂໍ້ມູນຈາກການປະເມີນອາຫານປ່າພົບເຂດກະຈາຍພັນຂອງພືດຊະນິດນີ້ໃນແຂວງອັດຕະປື (ມ. ສານໄຊ ແລະ ມ. ສະໜາມໄຊ), ເຊກອງ (ມ. ລະມ່າມ), ສາລະວັນ (ມ. ສະມ້ວຍ), ອຸດົມໄຊ (ມ. ງາ ແລະ ມ. ແບງ) ແລະ ແຂວງຜົງສາລີ (ມ. ຂວາ ແລະ ມ. ບຸນໃຕ້). [6]

ເຂດກະຈາຍພັນຕາມພູມສັນຖານ

ປ່າດົງດິບ, ປ່າປະສົມປ່ຽນໃບ, ຜາ

ພືດຊະນິດນີ້ເປັນພືດຄຸມດິນແບບຮາກ ຈະເລີນເຕີບໂຕໃນປ່າຊຸ່ມ ແລະ ປ່າປ່ຽນໃບ, ມີການເພາະປູກທົ່ວພູມມິພາກຂອງອິນດູຈີນ, ພົບຕາມທຳມະຊາດໃນພື້ນທີ່ຊຸ່ມ ແລະ ພື້ນທີ່ຮົ່ມບໍລິເວນທົ່ງພຽງ ຫຼື ບໍລິເວນເນີນພູ, ມີທັງແບບອອກແບບດ່ຽວໆ ແລະ ແບບຟຸ່ມໜາທຶບ, [7]. ພົບນປ່າປະສົມປ່ຽນໃບ ແລະ ປ່າດົງດິບຊຸ່ມປະສົມ, ພົບບໍລິເວນເນີນພູຫີນປູນບໍລິເວນລຳທານ ຕັ້ງແຕ່ລະດັບໜ້ານ້ຳທະເລຈົນຮອດລະດັບຄວາມສູງ 1.200 ມ. [8]

ສະເພາະຖິ່ນໃນລາວ

ພື້ນເມືອງ

ຮຸກຮານ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ການອະນຸຮັກ

ສະຖານະພາບການອະນູຮັກ IUCN

ມີຄວາມສ່ຽງໜ້ອຍສຸດ

ຊະນິດພັນ CITES

N/A

ບັນຊີສັດປ່າຂອງລາວ

ບັນຊີທີ່ II: ສະນິດພັນປະເພດຄຸ້ມຄອງ

ບັນຊີ NTFP

ບັນຊີ I (ຫາຍາກ / ໃກ້ສູນພັນ / ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງ)

ບັນຊີໄມ້

N/A

ກະຊາຍຂາວເປັນຊະນິດພັນທີ່ແຜ່ຫຼາຍ ແລະ ມີເຂດກະຈາຍພັນຕາມທຳມະຊາດທີ່ບໍ່ຊັດເຈນ ເນື່ອງຈາກມີການເພານຮະປູກ ແລະ ມີການປ່ຽນແປງສາຍພັນຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນຫຼາຍພູມີພາກ, ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມຂອບເຂດການພົບ, ພື້ນທີ່ທີຄາດຄະເນໄດ້ ແລະ ຂະໜາດປະຊາກອນໂດຍປະມານ ຍັງມີຫຼາຍເກີນເກດທີ່ຈະຖືກຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມທີ່ມີໄພຂົ່ມຂູ່ ດ້ວຍເຫດນີ້ຈຶ່ງຖືກຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມທີ່ມີຄວາມສ່ຽງໜ້ອຍ, [7]. ປັດຈຸບັນຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດທາງດ້ານສະໝຸນໄພຍັງບໍ່ທັນມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການສູນພັນ ແລະ ຍັງສາມາດພັດທະນາເປັນຜະລິດຕະພັນເພື່ອການບໍລິໂພກພາຍໃນປະເທດ ແລະ ການສົ່ງອອກໄດ້ຢ່າງໜັ້ນຄົງ, ຊັບພະຍາກອນເຫຼົ່ານີ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການເຕີບໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ຄວາມຢືນຍົງທາງດ້ານສິງແວດລ້ອມ ແລະ ການຄົ້ນຄວ້າສຶກສາ. [9]

ການນຳໃຊ້ຂອງມະນຸດ

ປະເພດການນຳໃຊ້

ອາຫານ, ພືດເປັນຢາ

ອາຫານ: ເຫງົ້າ ແລະ ຍອດອ່ອນສາມາດນຳມາປຸ່ງເປັນຜັກ ຫຼື ກິນດິບໄດ້, ເຫງົ້າຍັງໃຊ້ເປັນເຄື່ອງປຸ່ງຣົດທີ່ໃຫ້ຄວາມເຜັດຮ້ອນໃນອາຫານ ແລະ ຜັກດອງຫຼາຍຊະນິດ, [10]. ເຫງົ້າຂອງກະຊາຍມີກິ່ນຫອມຫຼາຍ ແລະ ໃຫ້ຣົດຊາດທີ່ເຜັດ, ສຸນ ແລະ ສົ້ມກັບອາຫານຫຼາຍຊະນິດລວມທັງແກງ, ນ້ຳຊຸບ ແລະ ຕຸນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນອາຫານປະເພດນ້ຳເຂົ້າປຸ້ນ, ແກງກະຫຼີ່. [11]
ສະໝຸນໄພ: ໃນຕຳລາສະໝຸນໄພພື້ນພື້ນ ເຫງົ້າ ແລະ ຮາກຖືກນຳມາໃຊ້ໃນແມ່ຫຼັງຄອດເພື່ອຊ່ວຍຍ່ອຍອາຫານ, ນອກຈາກນີ້ຍັງໃຊ້ຮັກສາອາການໄອ, ແຜໃນປາກ, ແກ້ອາການຈຸກສຽດ ແລະ ກາກເກືອນ, [10]. ສະໝຸນໄພຊະນິດນີ້ຖືກນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດເປັນຈໍານວນຫຼາຍໃນຢາພື້ນເມືອງລາວ ໂດຍແນະນຳໃຊ້ຮັກສາພະຍາດໃນຊ່ອງປາກ, ແຜໃນກະເພາະອາຫານ ແລະ ການຕິດເຊື້ອຕ່າງໆ, ຍັງເຊ່ອກັນວ່າຊ່ວຍໃນການຍ່ອຍອາຫານ ແລະບັນເທົາອາການຜິດປົກກະຕິຂອງລຳໄສ້. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຊື່ສຽງທາງດ້ານການນຳໃຊ້ເປັນຢາກະຕຸ້ນອາລົມທາງເພດຢູ່ໃນພູມີພາກ. ນອກຈາກນີ້ຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສົນໃຈ ແລະ ການຄາດການໃນຕະຫຼາດຊະໝຸນໄພເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. [11]

ການປູກ ການລ້ຽງ

ປູກ ແລະ ທຳມະຊາດ

ລະດູການເກັບກູ້

N/A

ການຕະຫຼາດ ແລະ ຕ່ອງໂສ້ມູນຄ່າ

N/A

ການຄຸ້ມຄອງຈັດການ

ໄພຂົ່ມຂູ່: ພືດຊະນິດນີ້ພົບກັບໄພຂົ່ມຂູ່ທົ່ວໄປຈາກການສູນເສຍຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສ ເນື່ອງຈາກາການຂະຫຍາຍຕົວຂອງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງມະນຸດ, ເຖິ່ງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຮັບການເພາະປູກ ແລະ ມີຄຸນຄ່າທາງດ້ານການປຸ່ງແຕ່ງອາຫານ ແລະ ສະມຸນໄພ, ແຕ່ຜົນກະທົບຈາກການເກັບເກັບກ່ຽວຈາກທຳມະຊາດຂອງຈຳນວນປະຊາກອນຍັງຄົງບໍ່ຊັດເຈນ. [7]

ໂພຊະນາການ

ຄຸນຄ່າທາງໂພຊະນາການ

N/A

ສານອາຫານ	/100g	ໝາຍເຫດ
ໂປຣຕີນ	N/A	N/A
ຄາໂບໄຮເດຣດ	N/A	N/A
ໄຂມັນ	N/A	N/A
ວິຕາມິນ	N/A	N/A
ແຮ່ທາດ	N/A	N/A
ເສັ້ນໄຍ	N/A	N/A

ອ້າງອິງ

ເຄດິດຮູບພາບ

[1] iNaturalist [Online]. Uploaded on 29 September 2025 by kanjana. Available: https://www.inaturalist.org/observations/317472258. [Accessed 16 October 2025].
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded on 14 July 2020 by Mitchell Scott. Available: https://www.inaturalist.org/observations/53036933. [Accessed 16 October 2025].
[3] iNaturalist [Online]. Uploaded on 31 January 2023 by Guillaume Léotard. Available: https://www.inaturalist.org/observations/147718961. [Accessed 16 October 2025].

ອ້າງອິງ

[1] “Flora of China: taxon 200028353,” Flora of China (eFloras). [Online]. Available: http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200028353. [Accessed: 16-Oct-2025].
[2] R. Govaerts et al., Plants of the World Online, urn:lsid:ipni.org:names:872224-1, Kew. [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:872224-1. [Accessed: 16-Oct-2025].
[3] Boesenbergia rotunda (L.) Mansf., GBIF Backbone Taxonomy, species 2758480. [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/2758480. [Accessed: 16-Oct-2025].
[4] M. Newman, S. Ketphanh, B. Svengsuksa, P. Thomas, K. Sengdala, V. Lamxay, and K. Armstrong, A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR. Edinburgh, UK: Royal Botanic Garden Edinburgh, 2007. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-the-Vascular-Plants-of-Lao-PDR.pdf [Accessed: 16-Oct-2025].
[5] Y. M. Lee, H.-Y. Jin, T.-H. Ahn, H.-J. Lee, J. H. Song, C. H. Lee, Y. J. Kim, J. W. Yoon, H. S. Kang, H. Cheng, J. H. Park, M. Bang, B. Bouahom, C. Phongoudome, V. Thammavong, T. Phasaysombath, K. Chanthavongsa, S. Lanorsavanh, S. Sayyalath, C. Bounithiphonh, P. Phomephanome, A Checklist of Plants in Lao PDR. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/Checklist-plant-of-Laos-read-only-1.pdf [Accessed: 16-Oct-2025].
[6]. Nafri and CDE, “wild food assessment” AFN II, 2025
[7] Rhacophorus catamitus, The IUCN Red List of Threatened Species 2025: e.T44392164A44540996. [Online]. Available: https://www.iucnredlist.org/species/44392164/44540996#habitat-ecology. [Accessed: 17-Oct-2025].
[8] Boesenbergia rotunda, Useful Tropical Plants Database. [Online]. Available: https://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Boesenbergia+rotunda. [Accessed: 17-Oct-2025]
[9] (In Lao) ຂໍ້ຕົກລົງ ວ່າດ້ວຍການກຳນົດບັນຊີພືດ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ເປັນຢາ ບັນຊີ I, II ແລະ II. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/11/ … pdf [Accessed: 17-Oct-2025].
[10] Flora & Fauna Web, National Parks Board, Singapore. [Online]. Available: https://www.nparks.gov.sg/florafaunaweb/flora/4/8/4849. [Accessed: 17-Oct-2025].

ຜູ້ສ້າງ Factsheet

Keooudone Souvannakhoummane

ຜູ້ກວດສອບ Factsheet