( common Hog-plum, Indian mombin, Andaman mombin, bile tree, traveller’s delight, wild mango)

Buchanania yunnanensis C.Y.Wu
Evia amara Comm.
Evia amara Comm. ex Blume
Mangifera pinnata L.fil.
Poupartia acuminata (Roxb.) Wall.
Poupartia pinnata Blanco
Spondias acuminata Roxb.
Spondias amara Lam.
Spondias bivenomarginalis K.M.Feng & P.I Mao
Spondias macrophylla Wall.
Spondias mangifera Willd.
Spondias mangifera var. javanica Koord. & Valeton
Spondias paniculata Roxb.
Spondias paniculata Roxb. ex Wight & Arn.
Spondias sinensis Lour.
Spondias sinensis Lour. ex Steud.
Wirtgenia decandra Jungh.

Anacardiaceae

ຕົ້ນໝາກມື / Nepali hog plum

ຕົ້ນໝາກກອກເປັນໄມ້ປ່ຽນໃບ ທີ່ສູງໄດ້ຮອດ 10 ຫາ 15 ມ, ກິ່ງກ້ານມີສີເຫຼືອງປົນສີນ້ຳຕານ ແລະ ຜິວລຽບ ປາສະຈາກຂົນ.
ໃບໝາກກອກເປັນໄບປະສົມແບບຂົນນົກປາຍຄີກ ໝາຍຄວາມວ່າເປັນໄປປະສົມທີ່ມີໃບຍ່ອຍເປັນເລກຄີກ, ຍາວ 30 ຫາ 40 ຊມ. ໃບຍ່ອຍມີ 5 ຫາ 10ໃບ ອອກຮຽງກົງກັນຂ້າມກັນ. ກ້ານໃບຍ່ອຍາວ 3 ຫາ 5 ມມ, ໃບຍ່ອຍຍ່ອຍຮູບໄຂຍາວ ຫຼື ຮູບຮີ, ຍາວ 7 ຫາ 12 ຊມ ແລະ ກວ້າງ 4 ຫາ 5 ຊມ, ເນື້ອສຳພັດຄ້າຍກະດາດ, ຜິວລຽບທັັງສອງດ້ານ, ຂອບເປັນແສກ (ແສກແຂ້ວຍເລືອຍ) ຫຼື ລຽບ, ປາຍໃບຮຽວແຫຼມ.
ຊໍ່ດອກແບບກະຈະ (ເປັນຊໍ່ດອກທີ່ມີການແຕກຂະແໜ່ງ), ອອກບໍລິເວນປາຍກິ່ງ, ຍາວ 25 ຫາ 35 ຊມ. ດອກຍ່ອຍມີສີຂາວ, ຜິວລຽບ ແລະ ບໍ່ມີກ້ານດອກ ຫຼື ມີກ້ານດອກສັ້ນຫຼາຍ. ກາບດອກເປັນຮູບສາມຫຼ່ຽມ ຍາວປະມານ 0.5 ມມ, ກີບດອກຮູບໄຂ່ຍາວ ຫຼື ຮູບຮີ, ຍາວປະມານ 2.5 ມມ ແລະ ກວ້າງ 1.5 ມມ, ປາຍແຫຼມ. ເກສອນເພດຜູ້ຍາວປະມານ 1.5 ມມ, ເຕົ້າໄຂ່ຮູບກົມ ຫຼື ເກືອບສົມບູນ ຂະໜາດປະມານ 1 ມມ, ມີກ້ານຮວງຮັບເກສອນ 3 ຫາ 5 ອັນ ຍາວປະມານ 0.5 ມມ.
ໝາກເປັນແບບເມັດແຂງ (ໝາກທີ່ມີເນື້ອນຸ້ມ ມີແກ່ນດຽວ) ຮູບຮີ ລື ຮູບໄຂ່, ຍາວ 3.5 ຫາ 5 ຊມ, ກວ້າງ 2.5 ຫາ 3.5 ຊມ ແລະ ມີສີເຫຼືອງສົ້ມເມື່ອສຸກ, ດ້ານໃນຂອງແກ່ນ (endocarp ຊັ້ນແຂງທີ່ເປັນເນື້ອໄມ້ຫຸ້ມແກ່ນ) ມີລັກສະນະເປັນເນື້ອໄມ້ ແລະ ມີຮ່ອງ ໃນຂະນະທີ່ສ່ວນນອກເປັນເສັ້ນໄຍ, ໝາກສຸກມັກມີແກ່ນ 2 ຫາ 3 ແກ່ນ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

Native to Andaman Is., Assam, Bangladesh, China South-Central, China Southeast, East Himalaya, Hainan, India, Jawa, Laos, Lesser Sunda Is., Malaya, Maluku, Myanmar, Nepal, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Sulawesi, Sumatera, Thailand, Vietnam. [2]

Globle distribution of Spondias pinnata between 1889 to 2025. Source: [3]

ລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກເໜືອ
ເຂດສາຍພູຫຼວງພາກເໜືອ

ປ່າດົງດິບ
ປ່າປະສົມປ່ຽນໃບ

ພື້ນເມືອງ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ມີຄວາມສ່ຽງໜ້ອຍສຸດ

ບັນຊີທີ່ III: ຊະນິດພັນປະເພດທົ່ວໄປ

ອຸປະກອນ ແລະ ເຄື່ອງມື
ອາຫານ
ພືດເປັນຢາ

ອາຫານ: ໝາກກອກມີຣົດຊາດສົ້ມນຳໄປໃສ່ໃນຕ່ຳໝາກຫຸ່ງ, ຕົ້ມຍຳ ຫຼື ແກງປາ, ໃຊ້ເຮັດແຈ່ວ ຫຼື ປາດອງ (ປາແດກ). ໃບອ່ອນມີຣົດຂົມຝາດ ແລະ ສົ້ມ, ກິນເປັນຜັກ, ບາງຄັ້ງດອກອອ່ນຈະນຳມາປຸ່ງ ແລະ ນຳມາເຮັດຍຳໄດ້. [5]
ສະພະຄຸນ: ມີສັບພະຄຸນຊ່ວຍດັບກະຫາຍໄດ້ດີ ຫຼື ນຳມາກິນກັບເກືອໄດ້ ໃນທາງການຢາພື້ນເມືອງ ໝາກໃຊ້ຂັບຂອງແຫຼວອອກຈາກຮ່າງກາຍ ຫຼື ຮັກສາອາການເລືອດອອກຕາມຫວ່າງແຂ້ວ, ໂຣກຕັບ, ເຈັບທ້ອງ ແລະ ເຈັບຫູ. ເນື້ອໝາກສຸກໃຊ້ທາງຜິວເພື່ອບຳລຸງຜິວ. ໃບອອ່ນມີຣົດຂົມຝາດ ແລະ ສົ້ມໃຊ້ຮັກສາອາການໄອ, ເປືອກຊ່ວຍຮັກສາອາການຖອກທ້ອງ, ພະຍາດບິດ, ພະຍາດຳຂ່ຂໍ້ ແລະ ຂໍ້ບວມ. ຮາກ ແລະ ເນື້ອໄມ້ບາງຄັ້ງໃຊ້ຮັກສາພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສຳພັນ. [5]
ເຄື່ອງມື ແລະ ອຸປະກອນ: ເນື້ອໄມ້ຂອງໝາກກອກ ມີເນື້ອສຳພັດທີ່ບອບບາງ ແລະ ຈະຖືກທຳລາຍໄດ້ງ່າຍເມື່ອສຳພັດກັບອາກາດພາຍນອກ, ໃຊ້ເປັນຫີບບັນຈຸອຸປະກອນ, ລູກລອຍ, ໄມ້ຂີດໄຟ ແລະ ໄມ້ອັດໃຊ້ເພື່ອການຕົບ. [6]

ຊະນິດທຳມະຊາດ

ກໍລະກົດ
ສິງຫາ
ກັນຍາ

ໝາກຈະຂາຍໃນຕະຫຼາດ 15.000 ຫາ 30.000 ກີບຕໍ່ກິໂລ. [5]

ການອານຸລັກທີ່ຢູ່ອາໄສ:
ໄພຂົ່ມຂູ່: ການເຮັດກະສິກຳ, ການສ້າງເຂື່ອນ ແລະ ອ່າງເກັບນ້ຳ, ການຂະຫຍາຍຕົວເມືອງ, ການພັດທະນາພື້ນຖານໂຄງລ່າງ ແລະ ໄຟໄໝ້ ເປັນໄຟຂົ່ມຂູ່ທີ່ສຳຄັນ. [5]

ການຕິດຕາມປະຊາກອນ:
ເນື່ອງຈາກພືດຊະນິດນີ້ມີເຂດກະຈາຍພັນທີ່ກວ້າງຂວາງ ແລະ ດວ້ຍເຫດນີ້ຈຶ່ງສັນນິຖານວ່າມີປະຊາກອນຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ຄົງທີ່. [5]

ການເກັບກູ້ແບບຍືນຍົງ:
ການເກັບໝາກ ແລະ ໃບ ບໍ່ມີຜົນກະທົບ, ການເກັບກ່ຽວດອກບໍ່ຢັ້ງຢືນແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປຈະມີຂໍ້ຈຳກົດ. [5]

N/A

[1] iNaturalist [Online]. Uploaded on 17 May 2023 by Radha Veach. Available: https://www.inaturalist.org/observations/151359167. [Accessed 27 November 2024].
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded on 29 October 2020 by Shiwalee Samant. Available: https://www.inaturalist.org/observations/63770813. [Accessed 27 November 2024].
[3] iNaturalist [Online]. Uploaded on 21 December 2022 by Radha Veach. Available: https://www.inaturalist.org/observations/144771636. [Accessed 27 November 2024].
[4] iNaturalist [Online]. Uploaded on 31 October 2021 by Subbu Ramanathan. Available: https://www.inaturalist.org/observations/99861625. [Accessed 27 November 2024].
[5] iNaturalist [Online]. Uploaded on 20 August 2020 by Shiwalee Samant. Available: https://www.inaturalist.org/observations/56949417. [Accessed 27 November 2024].
[6] iNaturalist [Online]. Uploaded on 1 June 2021 by Nuwan Chathuranga. Available: https://www.inaturalist.org/observations/81144339. [Accessed 27 No-vember 2024].
[7] iNaturalist [Online]. Uploaded on 10 December 2008 by Dinesh Valke. Available: https://www.inaturalist.org/photos/1467662. [Accessed 27 November 2024].

[1] "Eragrostis unioloides," Flora of China @ efloras.org. [Online]. Avail-able: http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200012721. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[2] "Spondias pinnata (L.f.) Kurz," Plants of the World Online | Kew Sci-ence. [Online]. Availa-ble: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:71489-1. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[3] "Spondias pinnata (L.f.) Kurz," GBIF. [Online]. Availa-ble: https://www.gbif.org/species/3661030. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[4] V. Lamxay, S. Lanorsavanh, K. Chanthavongsa, K. Souvannakhoum-mane, and S. Bounphanmy, “A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR, Version 1.0,” Faculty of Natural Science, National University of Laos, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/Checklist-plant-of-Laos-read-only-1.pdf. [Ac-cessed: Mar. 17, 2026].
[5] "100 Non-Timber Forest Products (NTFPs) of Lao PDR," Phakhaolao. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/11/100_NTFPs.pdf. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[6] "Spondias pinnata (L.f.) Kurz," IUCN Red List of Threatened Species. [Online]. Availa-ble: https://www.iucnredlist.org/species/169579321/169589670#habitat-ecology. [Accessed: Nov. 27, 2024]
[7] "Srivastava, A., Srivastava, A., Srivastava, A., & Srivastava, A. (2019). Phytochemical Screening and Antioxidant Activity of Spondias pinnata (L.f.) Kurz Fruit Extracts. IJRAR - International Journal of Research and Analytical Reviews (IJRAR), 6(1), 97-103." [Online]. Availa-ble: https://www.ijrar.org/papers/IJRAR1BOP097.pdf. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[8] P. Maurya, K. Prasad, S. K. Yadav, and N. Saroj, “Indian Hog Plum (Spondias pinnata (L. f.) Kurz): An Untouched Nutraceutical and Therapeutic Fruit Crop,” 2024. [Online]. Available: https://www.researchgate.net/publication/381453532_Indian_Hog_Plum_Spondius_pinnata_L_f_kurz_An_Untouched_Nutraceutical_and_Therapeutic_Fruit_Crop. [Accessed: Mar. 19, 2026].

Bounpasakxay Khamphoumi

,