ຜັກຂະແຍງ
Phak kha nhaeng
Limnophila geoffrayi Bonati
ພືດ
ພືດລົ້ມລຸກ
ພືດນ້ຳເປັນທີ່ເປັນພືດລົ້ມລຸກ
×
![Full Size Image]()
ການຕັ້ງຊື່, ອະນຸກົມວິຖານ ແລະ ການບັນຍາຍລັກສະນະ
ຊື່ທ້ອງຖີ່ນ
ຜັກກະແຍງ (Ka yaeng)
ອະນຸກົມວິຖານ
- ຊື່ສະກຸນ
- Plantaginaceae
ຊະນິດໃກ້ຄຽງ
ຜັກກະໂສມນ້ຳ/ Swamp leaf
ບັນຍາຍລັກສະນະທາງພືດສາດ
ລຳຕົ້ນຮຽວ ຕັ້ງຊື່, ສູງ 10 ຫາ 35 ຊມ, ລຳຕົ້ນດ່ຽວ ຫຼື ແຕກກິ່ງເລັກນ້ອຍໃກ້ບໍລິເວນໂຄນຕົ້ນ, ມີຂົນໜາ.
ໃບອອກຮຽງກົງກັນຂ້າມກັນ, ບໍ່ມີກ້ານໃບ ຫຼື ອວບລຳຕົ້ນບາງສ່ວນ, ຮູບຮີປົນຮູບຫອກ, ຮູບຮີ ຫຼື ຮູບໄຂ່ປົນຮູບຮີ, ຂະໜາດຍາວ 1-3 ຊມ ແລະ ກວ້າງ 0.3-1 ຊມ, ປາຍໃບແຫຼມ ຫຼື ເກືອບຮຽວແຫຼມ, ໂຄນໃບຮຽວ, ຂອບແສກແຂ້ວ, ຜິວໃບດ້ານເທິງມີຂຸຂະເລັກນ້ອຍ ຫຼື ລຽບ, ຜິວດ້ານລຸ່ມລຽບ ແລະ ມີຈຸດເລັກນ້ອຍ.
ຊໍ່ດອກແບບກະຈະ (racemes) ອອກບໍລິເວນງ່າມໃບ ແລະ ປາຍຍອດ, ດອກຍ່ອຍມີ 2 ຫາ 10 ດອກ. ກ້ານຊໍ່ດອກຮຽວຍາວ, ມີຂົນເລັກນ້ອຍ ຫຼື ລຽບ, ກ້ານດອກຍ່ອຍຍາວ 1-4 ມມ, ມີຂົນເລັກນນ້ອຍ ຫຼື ລຽບ. ໃບປະດັບດອກຂະໜາດນ້ອຍ ຮູບຫອກແຂບ, ຍາວປະມານ 0.5 ມມ, ໃບປະດັບຍ່ອຍຮູບແຖບນ້ອຍຍາວ, ປາຍແຫຼມ, 1-2 ມມ. ກາບດອກຍາວ 2.5 ມມ, ກີບດອກສີມ່ວງ, ຍາວ 10 ຫາ 13 ມມ, ຜິວດ້ານນອກລຽບ, ຜິວດ້ານໃງນມີຂົນເລັກນ້ອຍບໍລິເວນສ່ວນທ້າຍ, ກີບປາກດ້ານເທິງຮູບກົມກວ້າງ ປາຍວ້ຳເລັກນ້ອຍ, ກີບປາກດ້ານລຸ່ມແຍກອອກເປັນ 3 ແສກ, ຮູບກົມ.
ໝາກຮູບຮີ, ຂະໜາດ 3 × 1.5 ມມ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]
ໃບອອກຮຽງກົງກັນຂ້າມກັນ, ບໍ່ມີກ້ານໃບ ຫຼື ອວບລຳຕົ້ນບາງສ່ວນ, ຮູບຮີປົນຮູບຫອກ, ຮູບຮີ ຫຼື ຮູບໄຂ່ປົນຮູບຮີ, ຂະໜາດຍາວ 1-3 ຊມ ແລະ ກວ້າງ 0.3-1 ຊມ, ປາຍໃບແຫຼມ ຫຼື ເກືອບຮຽວແຫຼມ, ໂຄນໃບຮຽວ, ຂອບແສກແຂ້ວ, ຜິວໃບດ້ານເທິງມີຂຸຂະເລັກນ້ອຍ ຫຼື ລຽບ, ຜິວດ້ານລຸ່ມລຽບ ແລະ ມີຈຸດເລັກນ້ອຍ.
ຊໍ່ດອກແບບກະຈະ (racemes) ອອກບໍລິເວນງ່າມໃບ ແລະ ປາຍຍອດ, ດອກຍ່ອຍມີ 2 ຫາ 10 ດອກ. ກ້ານຊໍ່ດອກຮຽວຍາວ, ມີຂົນເລັກນ້ອຍ ຫຼື ລຽບ, ກ້ານດອກຍ່ອຍຍາວ 1-4 ມມ, ມີຂົນເລັກນນ້ອຍ ຫຼື ລຽບ. ໃບປະດັບດອກຂະໜາດນ້ອຍ ຮູບຫອກແຂບ, ຍາວປະມານ 0.5 ມມ, ໃບປະດັບຍ່ອຍຮູບແຖບນ້ອຍຍາວ, ປາຍແຫຼມ, 1-2 ມມ. ກາບດອກຍາວ 2.5 ມມ, ກີບດອກສີມ່ວງ, ຍາວ 10 ຫາ 13 ມມ, ຜິວດ້ານນອກລຽບ, ຜິວດ້ານໃງນມີຂົນເລັກນ້ອຍບໍລິເວນສ່ວນທ້າຍ, ກີບປາກດ້ານເທິງຮູບກົມກວ້າງ ປາຍວ້ຳເລັກນ້ອຍ, ກີບປາກດ້ານລຸ່ມແຍກອອກເປັນ 3 ແສກ, ຮູບກົມ.
ໝາກຮູບຮີ, ຂະໜາດ 3 × 1.5 ມມ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]
ນິເວດວິທະຍາ ແລະ ເຂດກະຈາຍພັນ
ເຂດກະຈາຍພັນທົ່ວໂລກ
Native to Cambodia, Laos, Thailand, Vietnam. [2], [3]
Global distribution of Limnophila geoffrayi between 1998 to 2005. Source: [4]
Global distribution of Limnophila geoffrayi between 1998 to 2005. Source: [4]
ເຂດກະຈາຍພັນໃນລາວ
ເຂດລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກໃຕ້
ມີການບັນທຶກໃນບັນຊີລາຍຊື່ພືດມີທໍ່ລຳລຽງຂອງ ສປປ ລາວ ພົບເຂດກະຈະກາຍພັນຂອງພືດຊະນິດນີ້ໃນແຂວງ ຈຳປາສັກ, ວຽງຈັນ ແລະ ເຊກອງ [5], [6]. ພົບວ່າມີການບັນທຶກເພີ່ມຈາກ GBIF ພົບວ່າພືດຊະນິດນີ້ມີການກະຈາຍຕົວຢູ່ແຂວງຈຳປາສັກ. [4]
ເຂດກະຈາຍພັນຕາມພູມສັນຖານ
ແຄມຝັ່ງນໍ້າ, ແມ່ນ້ຳ ແລະ ລຳທານ, ທະເລສາບ ແລະ ສະນ້ຳ, ໜອງບຶງ ແລະ ດິນຖານຕົມ, ທົ່ງນາ, ສວນຄົວ
ພົບພືດຊະນິດນີ້ຕາມແຄມໜອງ, ບຶງ ແລະ ທົ່ງນາ ລວມທັງໃນດອນທີ່ລອຍກາງນ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ ທີ່ລະດັບຄວາມສູງ 0-200 ມ. [3]
ສະເພາະຖິ່ນໃນລາວ
ພື້ນເມືອງ
ຊະນິດພັນພື້ນໃນ ກຳປູເຈຍ, ລາວ, ໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ. [2], [3]
ຮຸກຮານ
ບໍ່ຮຸກຮານ
ການອະນຸຮັກ
ສະຖານະພາບການອະນູຮັກ IUCN
ມີຄວາມສ່ຽງໜ້ອຍສຸດ
ຊະນິດພັນ CITES
N/A
ບັນຊີສັດປ່າຂອງລາວ
ບໍ່ຖືກລະບຸໃນບັນຊີປະເພດໃດ
ບັນຊີ NTFP
N/A
ບັນຊີໄມ້
N/A
ເຖິ່ງວ່າພືດຊະນິດນີ້ຈະມີການກະຈາຍຕົວຂ້ອນຂ້າງຈຳກັດ ແຕ່ຄ້າຍວ່າພືດຊະນິດນີ້ຈະມີເຂດກະຈາຍຫຼາຍ ແລະ ມີຈຳນວນຫຼາຍ ເມື່ອພິຈາລະນາຈາກຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສທີ່ມະນຸດສ້າງຂື້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມສຽງຕໍ່ການສູນພັນໃນໄລ່ຍະສັ້ນ ແລະ ຖືກປະເມີນວ່າມີຄວາມສ່ຽງຕ່ຳ. [3]
ການນຳໃຊ້ຂອງມະນຸດ
ປະເພດການນຳໃຊ້
ອາຫານ, ພືດເປັນຢາ
ອາຫານ: ໃນປະເທດໄທ ແລະ ລາວ ສະໝຸນໄພຊະນິດນີ້ຈັດຢູ່ໃນປະເພດ “ພືດປ່າ” ເຊິ່ງມີບົດບາດສຳຄັນ ແລະ ຈຳເປັນຢ່າງຍິງໃນອາຫານຂອງປະຊາຊົນໃນເຂດຊົນນະບົດຂອງລາວ ສະໝຸນໄພຊະນິດນີ້ມີຣົດຊາດທີ່ເປັນເອກະລັກ ແລະ ຂາດບໍ່ໄດ້ໃນຕຳລາອາຫານຂອງພວກເຂົາ, ສິ່ງສຳຄັນທີ່ຄວນຮູ້ຄື ຣົດຊາດທີ່ເປັນເອກະລັກນີ້ອາດອະທິບາຍໄດ້ຍາກ ສະໝຸນໄພຊະນິດນີ້ຊ່ວຍເພີ່ມຣົດຊາດໃຫ້ກັບແກງ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງໃນແກງໜໍ່ແບບພື້ນບ້ານເອີ້ນວ່າ ແກງໜໍ່ໄມ້, ນອກຈາກນີ້ຍັງສາມາດຕາກແຫ້ງ ເພື່ອໃຊ້ໃນລະດູແລ້ງໄດ້. [7]
ສະໝຸນໄພ: ໃນສະໝຸນໄພພື້ນບ້ານ ທີ່ໃຊ້ພອກພາຍນອກເພື່ອຮັກສາແຜ [7]. ນ້ຳມັນຫອມລະເຫີຍຈາກພືດຊະນິດນີ້ ມີລິດຕ້ານແບັກທິເຣຍ ແລະ ຕ້ານອານຸມູນອິດສະຫຼະ [3]. ພືດຊະນິດນີ້ຖືກໃຊ້ກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍໃນຖານະເປັນຢາຫຼຸດໄຂ້, ຂັບເສມຫະ ແລະ ຢາຂັບນ້ຳນົມ, ຊ່ວຍລ້າສານພິດ ໂດຍການນຳມາຕົ້ມ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີລາຍງານວ່າສານສະກັດຈາກຕົ້ນດິບ ແລະ ສານສະກັດຈາກຜັກຂະແຍງມີລິດຊ່ວຍຕ້ານຈຸລິນຊີ ແລະ ຕ້ານອານຸມູນອິດສະຫຼະ. [9]
ສະໝຸນໄພ: ໃນສະໝຸນໄພພື້ນບ້ານ ທີ່ໃຊ້ພອກພາຍນອກເພື່ອຮັກສາແຜ [7]. ນ້ຳມັນຫອມລະເຫີຍຈາກພືດຊະນິດນີ້ ມີລິດຕ້ານແບັກທິເຣຍ ແລະ ຕ້ານອານຸມູນອິດສະຫຼະ [3]. ພືດຊະນິດນີ້ຖືກໃຊ້ກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍໃນຖານະເປັນຢາຫຼຸດໄຂ້, ຂັບເສມຫະ ແລະ ຢາຂັບນ້ຳນົມ, ຊ່ວຍລ້າສານພິດ ໂດຍການນຳມາຕົ້ມ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີລາຍງານວ່າສານສະກັດຈາກຕົ້ນດິບ ແລະ ສານສະກັດຈາກຜັກຂະແຍງມີລິດຊ່ວຍຕ້ານຈຸລິນຊີ ແລະ ຕ້ານອານຸມູນອິດສະຫຼະ. [9]
ການປູກ ການລ້ຽງ
ຊະນິດປູກ
ລະດູການເກັບກູ້
ພຶກສະພາ, ມິຖຸນາ, ກໍລະກົດ, ສິງຫາ
ການຕະຫຼາດ ແລະ ຕ່ອງໂສ້ມູນຄ່າ
ໃນລາວມີການຂາຍໃນຕະຫຼາດທ້ອງຖິ່ນໃນລາຄາປະມານ 2.000 ຫາ 10.000 ກີບ ຕໍ່ມັດ. [10]
ການຄຸ້ມຄອງຈັດການ
N/A
ໂພຊະນາການ
ຄຸນຄ່າທາງໂພຊະນາການ
N/A
| ສານອາຫານ | /100g | ໝາຍເຫດ |
|---|---|---|
| ໂປຣຕີນ | 1.5 | N/A |
| ຄາໂບໄຮເດຣດ | 7.4 | N/A |
| ໄຂມັນ | 7.4 | N/A |
| ວິຕາມິນ | N/A | Vitamin A 586 mcg, Thiamine (Vitamin B1) 0.02 mg, Riboflavin (vitamin B2) 0.87 mg, Niacin (Vitamin B3) 0.6 mg and Vitamin C 5 mg. |
| ແຮ່ທາດ | N/A | Calcium 55 mg, Phosphorus 62 mg, Iron 5.2 mg |
| ເສັ້ນໄຍ | 1.5 | N/A |
ອ້າງອິງ
ເຄດິດຮູບພາບ
[1] Disthai, “ผักแขยง,” Disthai, [Online]. Available: https://www.disthai.com/17208366/%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B9%81%E0%B8%82%E0%B8%A2%E0%B8%87. [Accessed: 2-Feb-2026].
[2] W. (Photographer), Limnophila geoffrayi or Limnophila aromatica vegetable (Rice Paddy Herb) isolated on the white background [Online Image]. Adobe Stock. Available: https://stock.adobe.com/ca/search?k=%22limnophila+geoffrayi%22&asset_id=482813884. [Accessed: 2-Feb-2026].
[3] MedThai, “ผักแขยง สรรพคุณและประโยชน์ของผักแขยง 20 ข้อ!” MedThai, 23-Aug-2020. [Online]. Available: https://medthai.com/%e0%b8%9c%e0%b8%b1%e0%b8%81%e0%b9%81%e0%b8%82%e0%b8%a2%e0%b8%87/. [Accessed: 2-Feb-2026].
[2] W. (Photographer), Limnophila geoffrayi or Limnophila aromatica vegetable (Rice Paddy Herb) isolated on the white background [Online Image]. Adobe Stock. Available: https://stock.adobe.com/ca/search?k=%22limnophila+geoffrayi%22&asset_id=482813884. [Accessed: 2-Feb-2026].
[3] MedThai, “ผักแขยง สรรพคุณและประโยชน์ของผักแขยง 20 ข้อ!” MedThai, 23-Aug-2020. [Online]. Available: https://medthai.com/%e0%b8%9c%e0%b8%b1%e0%b8%81%e0%b9%81%e0%b8%82%e0%b8%a2%e0%b8%87/. [Accessed: 2-Feb-2026].
ອ້າງອິງ
[1] Forest Herbarium, e-Flora of Thailand: FloraSpecies (TDcode 01113) [Online]. Available: https://botany.dnp.go.th/eflora/floraSpecies.html?tdcode=01113. [Accessed: 2-Feb-2026]
[2] Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:804316-1. [Accessed: 2-Feb-2026].
[3] International Union for Conservation of Nature (IUCN), The IUCN Red List of Threatened Species [Online]. Available: https://www.iucnredlist.org/species/199707/9120798. [Accessed: 2-Feb-2026].
[4] Global Biodiversity Information Facility (GBIF), GBIF: Backbone Taxon-omy — Species 6711389 [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/6711389. [Accessed: 2-Feb-2026].
[5] V. Lamxay, S. Lanorsavanh, K. Chanthavong, K. Souvannakhoummane & S. Bounphanmy, A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR, version 1.0 [PDF]. Faculty of Natural Science, National University of Laos, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-the-Vascular-Plants-of-Lao-PDR.pdf. [Accessed: 2-Feb-2026].
[6] Faculty of Natural Science, National University of Laos, A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR, version 1.0 [PDF]. Vientiane, Lao People’s Democratic Republic, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/Checklist-plant-of-Laos-read-only-1.pdf. [Accessed: 2-Feb-2026].
[7] "Limnophila geoffrayi," Pha Tad Ke Botanical Garden, [Online]. Avail-able: https://www.pha-tad-ke.com/plant/limnophila-geoffrayi/. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[8] "Economic Botany," [Online]. Available: https://pas.cseas.kyoto-u.ac.jp/member_gyoseki/kosaka/economicbotany60(1)2006.pdf. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[9] "Chemical and Pharmacological Aspects of [Document Title]," [Online]. Available: file:///C:/Users/xp/Downloads/Chemical_and_pharmacological_aspects_of.pdf. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[10] "Rice Paddy Herb," [Online]. Available: https://www.shopping-d.com/lo/products/rice-paddy-herb-per-bundle. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[11] Kapook.com, “ผักกะแยงคือผักอะไร ประโยชน์ผักแขยงมีอะไรบ้าง,” Kapook Health, 4 Jul. 2019. [Online]. Available: https://health.kapook.com/view242257.html. [Accessed: 2-Feb-2026].
[2] Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:804316-1. [Accessed: 2-Feb-2026].
[3] International Union for Conservation of Nature (IUCN), The IUCN Red List of Threatened Species [Online]. Available: https://www.iucnredlist.org/species/199707/9120798. [Accessed: 2-Feb-2026].
[4] Global Biodiversity Information Facility (GBIF), GBIF: Backbone Taxon-omy — Species 6711389 [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/6711389. [Accessed: 2-Feb-2026].
[5] V. Lamxay, S. Lanorsavanh, K. Chanthavong, K. Souvannakhoummane & S. Bounphanmy, A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR, version 1.0 [PDF]. Faculty of Natural Science, National University of Laos, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-the-Vascular-Plants-of-Lao-PDR.pdf. [Accessed: 2-Feb-2026].
[6] Faculty of Natural Science, National University of Laos, A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR, version 1.0 [PDF]. Vientiane, Lao People’s Democratic Republic, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/Checklist-plant-of-Laos-read-only-1.pdf. [Accessed: 2-Feb-2026].
[7] "Limnophila geoffrayi," Pha Tad Ke Botanical Garden, [Online]. Avail-able: https://www.pha-tad-ke.com/plant/limnophila-geoffrayi/. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[8] "Economic Botany," [Online]. Available: https://pas.cseas.kyoto-u.ac.jp/member_gyoseki/kosaka/economicbotany60(1)2006.pdf. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[9] "Chemical and Pharmacological Aspects of [Document Title]," [Online]. Available: file:///C:/Users/xp/Downloads/Chemical_and_pharmacological_aspects_of.pdf. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[10] "Rice Paddy Herb," [Online]. Available: https://www.shopping-d.com/lo/products/rice-paddy-herb-per-bundle. [Accessed: Aug. 27, 2024].
[11] Kapook.com, “ผักกะแยงคือผักอะไร ประโยชน์ผักแขยงมีอะไรบ้าง,” Kapook Health, 4 Jul. 2019. [Online]. Available: https://health.kapook.com/view242257.html. [Accessed: 2-Feb-2026].
ຜູ້ສ້າງ Factsheet
Keooudone Souvannakhoummane
ຜູ້ກວດສອບ Factsheet
,