ໃບໜ້າບໍ່ມີຂົນປົກຄຸມ ແລະ ມີສີເຂັ້ມ, ສ່ວນມ່ານຕາມີສີນ້ຳຕານເຂັ້ມຫາສີດຳ. ຫູສັງເກດເຫັນໄດ້ຍາກ ເນື່ອງຈາກຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຂົນຍາວບໍລິເວນສ່ວນເທິງຂອງຫົວ, ໂດຍສະເພາະໃນໂຕແມ່.

ຂົນຂອງພວກມັນມີລັກສະນະຍາວ, ໜາ ແລະ ຟູ. ໂຕຜູ້ທີ່ເຕີບໃຫຍ່ເຕັມໄວສ່ວນຫຼາຍຈະມີຂົນສີດຳ, ໂດຍມີຂົນສີຂາວພາດຜ່ານບໍລິເວນຫຼັງລົງໄປຫາແຂນ ແລະ ຂາ, ລວມທັງມີແຖບຂົນສີຂາວທີ່ໂດດເດັ່ນເປັນວົງອ້ອມຮອບຫົວ. ສ່ວນໂຕແມ່ທີ່ເຕີບໃຫຍ່ເຕັມໄວຈະມີຂົນສີເທົາເງິນ, ໂດຍມີຂົນສີດຳຢູ່ບໍລິເວນໜ້າເອິກ, ແກ້ມ ແລະ ສ່ວນເທິງຂອງຫົວ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງເພດຈຶ່ງເຫັນໄດ້ຊັດເຈນທີ່ສຸດຈາກສີຂອງຂົນ.

ໂຕແມ່ມີນ້ຳໜັກປະມານ 4.9–6.15 ກິໂລກຣາມ, ໃນຂະນະທີ່ໂຕຜູ້ມີນ້ຳໜັກປະມານ 5.3–6.66 ກິໂລກຣາມ. ໂຕອ່ອນທີ່ເກີດໃໝ່ມີນ້ຳໜັກປະມານ 330–425 ກຣາມ ແລະ ເພີ່ມຂຶ້ນເປັນປະມານ 1.8 ກິໂລກຣາມ ເມື່ອມີອາຍຸຄົບໜຶ່ງປີ.

ລູກທີ່ເກີດໃໝ່ເກືອບຈະບໍ່ມີຂົນ. ຂົນຊຸດທຳອິດຂອງພວກມັນມີສີເຫຼືອງອ່ອນໆ ແລະ ຄ່ອຍໆປ່ຽນເປັນສີເງິນເມື່ອພວກມັນເຕີບໃຫຍ່. ເມື່ອມີອາຍຸປະມານ 2–3 ປີ, ທັງໂຕຜູ້ ແລະ ໂຕແມ່ຈະເລີ່ມມີລັກສະນະເດັ່ນຄືມີສີດຳປົກຄຸມບໍລິເວນຫົວ ແລະ ໜ້າເອິກ. ສຳລັບໂຕຜູ້, ຂົນສີດຳແບບໂຕເຕັມໄວຈະຄ່ອຍໆປາກົດຂຶ້ນໃນຊ່ວງອາຍຸປະມານ 5 ຫາ 7 ປີ.

ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1], [2]

ພຶດຕິກຳ ແລະ ກິດຈະກຳ: ທະນມົງກຸດ (Hylobates pileatus) ເປັນສັດຕະກູນລີງ (primate) ທີ່ໃຊ້ຊີວິດຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ເປັນຫຼັກ ແລະ ມີກິດຈະກຳໃນເວລາກາງເວັນ; ພວກມັນເຄື່ອນທີ່ໂດຍການຫ້ອຍໂຫນໄປຕາມງ່າໄມ້ໃນຊັ້ນເຮືອນຍອດຂອງປ່າ ແລະ ສາມາດກະໂດດໄດ້ໄກເຖິງ 9 ແມັດ. ສັດຊະນິດນີ້ບໍ່ຄ່ອຍລົງມາພື້ນດິນ, ແຕ່ຖ້າຈຳເປັນຕ້ອງລົງມາ, ພວກມັນຈະເຄື່ອນທີ່ດ້ວຍສອງຂາ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ກຸ່ມຄອບຄົວຈະເຄື່ອນຍ້າຍເປັນໄລຍະທາງ 400-1,300 ແມັດຕໍ່ມື້ ພາຍໃນຂອບເຂດພື້ນທີ່ຫາກິນຂອງພວກມັນ. ກິດຈະກຳສ່ວນໃຫຍ່ປະກອບດ້ວຍການພັກຜ່ອນ (37%), ການກິນອາຫານ (26%) ແລະ ການເຄື່ອນຍ້າຍ (25%), ສ່ວນເວລາທີ່ເຫຼືອແມ່ນໃຊ້ໄປກັບການແຕ່ງຂົນໃຫ້ກັນ, ການສົ່ງສຽງຮ້ອງ ແລະ ການຫຼິ້ນ. [2], [6].

ອາຫານ: ທະນີມົງກຸດ ກິນໝາກໄມ້ເປັນຫຼັກ ເຊິ່ງກວມເອົາສ່ວນໃຫຍ່ຂອງອາຫານທີ່ມັນກິນ. ນອກຈາກນີ້, ມັນຍັງກິນແມງໄມ້, ໄຂ່ ແລະ ສັດມີກະດູກສັນຫຼັງຂະໜາດນ້ອຍຕາມໂອກາດ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ພວກມັນຈະຊອກຫາ ແລະ ກິນອາຫານຢູ່ບໍລິເວນຊັ້ນກາງ ແລະ ຊັ້ນເທິງຂອງເຮືອນຍອດໄມ້, ໂດຍມັກຈະນັ່ງກິນຢູ່ເທິງງ່າໄມ້. ໝາກໄມ້ມັກຈະຖືກກິນໃນຊ່ວງເຊົ້າ ແລະ ແລງ, ໃນຂະນະທີ່ແມງໄມ້ມັກຈະຖືກກິນເລື້ອຍກວ່າໃນຊ່ວງກາງເວັນ. ສັດຊະນິດນີ້ຍັງຕ້ອງການແຫຼ່ງນ້ຳໃນຊ່ວງລະດູແລ້ງອີກດ້ວຍ [2,6].

ການສືບພັນ: ທະນີມົງຸດເປັນສັດທີ່ມີພຶດຕິກຳການຈັບຄູ່ແບບຜົວດຽວເມຍດຽວ (monogamous) ແລະ ມັກຈະສ້າງສາຍສຳພັນຄູ່ຮ່ວມຊີວິດໃນໄລຍະຍາວ. ການສືບພັນເກີດຂຶ້ນຕະຫຼອດປີ ໂດຍຕົວແມ່ຈະອອກລູກຄັ້ງລະໜຶ່ງໂຕ ຫຼັງຈາກໄລຍະເວລາຖືພາປະມານ 6-7.5 ເດືອນ. ລູກນ້ອຍຈະຕ້ອງອາໄສການເບິ່ງແຍງຈາກແມ່ໃນຊ່ວງປີທຳອິດ ແລະ ເລີ່ມມີຄວາມເປັນອິດສະຫຼະຫຼາຍຂຶ້ນເມື່ອມີອາຍຸປະມານສອງປີ. ຕົວແມ່ຈະເຂົ້າສູ່ໄວຈະເລີນພັນເມື່ອມີອາຍຸປະມານ 7.5 ປີ, ສ່ວນຕົວຜູ້ຈະເຂົ້າສູ່ໄວຈະເລີນພັນໃນຊ່ວງອາຍຸລະຫວ່າງ 5 ຫາ 8 ປີ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ໂຕອ່ອນຈະອາໄສຢູ່ກັບກຸ່ມຄອບຄົວຈົນກວ່າຈະເຂົ້າສູ່ໄວຈະເລີນພັນ, ຫຼັງຈາກນັ້ນພວກມັນຈຶ່ງຈະແຍກຕົວອອກໄປເພື່ອສ້າງອານາເຂດ ແລະ ຈັບຄູ່ສືບພັນເປັນຂອງຕົນເອງ. [6]

ຫ້າມນຳໃຊ້ (CITES): ເນື່ອງຈາກທະນີມົງກຸດຖືກຈັດຢູ່ໃນບັນຊີຂອງ CITES ບັນຊີທີ່ I (Appendix I), ການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດສຳລັບສັດທີ່ຈັບມາຈາກທຳມະຊາດ, ລວມທັງຊິ້ນສ່ວນຂອງຮ່າງກາຍ ແລະ ຜະລິດຕະພັນທີ່ໄດ້ມາຈາກສັດຊະນິດນີ້ ຈຶ່ງຖືກຫ້າມ. ການເຄື່ອນຍ້າຍຕົວຢ່າງສັດດັ່ງກ່າວລະຫວ່າງປະເທດ ແມ່ນຈະອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດໄດ້ສະເພາະໃນກໍລະນີພິເສດເທົ່ານັ້ນ ແລະ ຈຳເປັນຕ້ອງມີໃບອະນຸຍາດ CITES ທີ່ຖືກຕ້ອງ ລວມທັງຕ້ອງຢູ່ພາຍໃຕ້ການກວດກາ ແລະ ຄວບຄຸມຢ່າງເຂັ້ມງວດ. [1]

ຫ້າມນຳໃຊ້ (ສປປ ລາວ): ທະນີມົງກຸດຖືກຈັດຢູ່ໃນບັນຊີສັດປ່າ ແລະ ສັດນ້ຳທີ່ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງຂອງ ສປປ ລາວ. ການລ່າ, ການຈັບ, ການຂ້າ, ການຄອບຄອງ, ການຂົນສົ່ງ, ການຊື້, ການຂາຍ, ການສົ່ງອອກ, ການນຳເຂົ້າ ແລະ ການບໍລິໂພກສັດຊະນິດນີ້ ຫຼື ຊິ້ນສ່ວນຂອງມັນ ແມ່ນຖືກຫ້າມ, ເວັ້ນເສຍແຕ່ຈະໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຢ່າງສະເພາະເຈາະຈົງຈາກອົງການຈັດຕັ້ງຂອງລັດທີ່ມີສິດອຳນາດ. [8]

ໃນນາມຂອງໂຄງການ Phakhao Lao, ພວກເຮົາຂໍປະຕິເສດຢ່າງເດັດຂາດຕໍ່ການສະໜັບສະໜູນໃດໆກໍຕາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການລ່າ ຫຼື ການນຳໃຊ້ສັດປ່າ ບໍ່ວ່າຈະໃນກໍລະນີໃດກໍຕາມ.

ຊະນິດພັນໃນປ່າ:

ໄພຂົ່ມຂູ່: ທະນີມົງກຸດກໍາລັງປະເຊີນກັບໄພຂົ່ມຂູ່ຈາກການສູນເສຍ, ການເສື່ອມໂຊມ ແລະ ການແຕກແຍກຂອງຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສ ເຊິ່ງເກີດຈາກການຕັດໄມ້, ການກະສິກຳ, ການພັດທະນາໄຟຟ້ານ້ຳຕົກ ແລະ ການຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງມະນຸດ, ລວມທັງການລ່າສັດ ແລະ ການຄ້າທີ່ຜິດກົດໝາຍເພື່ອເອົາຊີ້ນ ແລະ ນຳມາລ້ຽງເປັນສັດລ້ຽງ. ປັດໄຈກົດດັນເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ຈຳນວນປະຊາກອນຫຼຸດລົງ ແລະ ເກີດການສູນພັນໃນບາງພື້ນທີ່. [3], [5]

ການຕິດຕາມປະຊາກອນ:

1. ປະເທດກຳປູເຈຍເປັນບ່ອນຢູ່ອາໄສຂອງປະຊາກອນ ຊະນີມົງກຸດ ທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຮູ້ມາ, ໂດຍມີແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສຫຼັກຢູ່ໃນເຂດພູຄາດາມອມ (Cardamom Mountains); ເຊິ່ງພົບຄວາມໜາແໜ້ນຂອງປະຊາກອນຢູ່ທີ່ລະດັບ 1-2 ກຸ່ມຕໍ່ຕາລາງກິໂລແມັດ ແລະ ມີຈຳນວນປະຊາກອນໂດຍປະມານ 20,000 ໂຕ. ນອກຈາກນີ້, ຍັງພົບປະຊາກອນເພີ່ມເຕີມໃນເຂດພາກເໜືອຂອງກຳປູເຈຍ ແລະ ອຸທະຍານແຫ່ງຊາດໂບກໍ (Bokor National Park) ເຊິ່ງເປັນບ່ອນຢູ່ອາໄສຂອງປະມານ 1,000 ກຸ່ມ. ສໍາລັບຈຳນວນປະຊາກອນລວມທົ່ວປະເທດນັ້ນ ຄາດວ່າຈະມີຢູ່ປະມານ 35,000 ໂຕ. [3]
2. ໃນ ສປປ ລາວ, ທະນີມົງກຸດ ພົບເຫັນຢູ່ໃນພື້ນທີ່ສ່ວນໜຶ່ງທີ່ຂ້ອນຂ້າງນ້ອຍເມື່ອທຽບໃສ່ກັບເຂດກະຈາຍພັນທົ່ວໂລກຂອງມັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຳນວນປະຊາກອນໃນເຂດນີ້ຈຶ່ງມີໜ້ອຍກວ່າຢູ່ປະເທດກຳປູເຈຍຫຼາຍ. ສ່ວນໃນປະເທດໄທ, ກຸ່ມຄອບຄົວຂອງພວກມັນໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວປະກອບດ້ວຍສະມາຊິກປະມານສີ່ໂຕ. [3]
3. ປະເທດໄທເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງປະຊາກອນສັດຊະນິດນີ້ປະມານ 12,000 ໂຕ (ຫຼື ປະມານ 3,000 ກຸ່ມທີ່ສາມາດສືບພັນໄດ້), ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນເຂດປ່າອະນຸລັກຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ. ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີອີກປະມານ 1,000-2,000 ໂຕ ອາໄສຢູ່ໃນເຂດອະນຸລັກຂະໜາດນ້ອຍທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່ຕາມຈຸດຕ່າງໆ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງປະຊາກອນແມ່ນຢູ່ໃນລະດັບຕໍ່າ, ໂດຍສະເລ່ຍແມ່ນປະມານໜຶ່ງກຸ່ມ (ຫຼື ປະມານສີ່ໂຕ) ຕໍ່ຕາລາງກິໂລແມັດ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະພົບເຫັນຄວາມໜາແໜ້ນສູງກວ່ານີ້ໃນບາງເຂດພູດອຍທີ່ຫ່າງໄກສອກຫຼີກກໍຕາມ. ການຄາດຄະເນກ່ອນໜ້ານີ້ເຄີຍລະບຸວ່າ ປະຊາກອນທົ່ວປະເທດອາດມີຈຳນວນສູງເຖິງ 30,000 ໂຕ. [3]

ມາດຕະການການຫຼຸດຜ່ອນຜົນກະທົບ: ໃນປະເທດກຳປູເຈຍ, ອົງການ Wildlife Alliance ແລະ ໜ່ວຍງານຂອງລັດຖະບານໄດ້ດຳເນີນໂຄງການຊ່ວຍເຫຼືອ, ຟື້ນຟູ ແລະ ປ່ອຍທະນີມົງກຸດ ຄືນສູ່ທຳມະຊາດ. ສັດທີ່ຖືກຍຶດມາຈາກການຄ້າສັດລ້ຽງ ແລະ ການຄ້າຊີ້ນສັດທີ່ຜິດກົດໝາຍ ຈະຖືກນຳໄປຟື້ນຟູຢູ່ທີ່ສູນຊ່ວຍເຫຼືອສັດປ່າ Phnom Tamao (Phnom Tamao Wildlife Rescue Centre), ເຊິ່ງມີໂຄງການເພາະພັນ ແລະ ລ້ຽງດູເພື່ອຕຽມຄວາມພ້ອມໃຫ້ແກ່ສັດເຫຼົ່ານັ້ນສຳລັບການປ່ອຍຄືນສູ່ທຳມະຊາດ. ໃນປີ 2013, ທະນີມົງກຸດທີ່ຜ່ານການຟື້ນຟູແລ້ວໄດ້ຖືກນຳໄປປ່ອຍຄືນສູ່ປ່າສະຫງວນໃນເຂດມໍລະດົກໂລກ Angkor ຂອງ UNESCO ຢ່າງປະສົບຜົນສຳເລັດ, ເຊິ່ງເປັນການປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການຟື້ນຟູຈຳນວນປະຊາກອນຊະນີໃນທ້ອງຖິ່ນ. [3]

ກົດໝາຍ ແລະ ນະໂຍບາຍ:

1. ຂໍບັງຄັບພາຍໃຕ້ກົດໝາຍໃນບັນຊີທີ່ I ຂອງ CITES:

• ທະນີມົງກຸດ ຖືກຈັດຢູ່ໃນບັນຊີຂອງ CITES ບັນຊີທີ່ I (Appendix I), ເຊິ່ງເປັນລະດັບການປົກປ້ອງສູງສຸດພາຍໃຕ້ສົນທິສັນຍາວ່າດ້ວຍການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດກ່ຽວກັບຊະນິດພັນສັດ ແລະ ພືດປ່າທີ່ໃກ້ຈະສູນພັນ.
• ຂໍ້ຈຳກັດໃນການເພາະລ້ຽງໃນກົງ: ການເຄື່ອນຫຍ້າຍສັດແຕ່ລະຕົວເພື່ອວັດຖຸປະສົງໃນການອານຸລັກ ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການຄວບຄຸມ ແລະ ອານຸຍາດຢ່າງເຂັ້ມງວດພາຍໃຕ້ CITES.
• ລຳດັບຄວາມສຳຄັນໃນການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍ: ປະເທດຕ່າງໆ (ເຊັ່ນ: ອິນໂດເນເຊຍ) ຈຳເປັນຕ້ອງຖືວ່າການລ່າສັດ ແລະ ການຄ້າສັດປ່າຜິດກົດໝາຍເປັນອາດສະຍາກຳທີ່ຮ້າຍແຮງກ່ຽວກັບສັດປ່າ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: [1]

2. ກົດໝາຍລາວ:

ບຸກຄົນ, ນິຕິບຸກຄົນ ແລະ ອົງກອນຕ່າງໆ ຖືກຫ້າມບໍ່ໃຫ້ມີການກະທຳໃດໆຕໍ່ໄປນີ້:

1. ການສະເໜີສິນບົນ ຫຼື ເປັນຕົວກາງໃນການສະເໜີ ຫຼື ຮັບສິນບົນ.
2. ການປອມແປງເອກະສານ ຫຼື ການໃຊ້ເອກະສານປອມ
3. ການຄອບຄອງ, ຊື້-ຂາຍ, ລ່າ, ນຳເຂົ້າ-ສົ່ງອອກ ຫຼື ການເຄື່ອນຫຍ້າຍສັດປ່າຢ່າງຜິດກົດໝາຍ ລວມທັງຊາກ, ສິ້ນສ່ວນ ແລະ ຜະລິດຕະພັນຈາກສັດປ່າ.
4. ການທາລຸນນະກຳສັດທຸກຮູບແບບ
5. ການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການຜະລິດ ນຳເຂົ້າ, ຈຳນ່າຍ ແລະ ໃຊ້ອາວຸດລ່າສັດ ຫຼື ເຄື່ອງມືທີ່ມີລັກສະນະທຳລາຍລ້າງ ເຊັ່ນ ອຸປະກອນລະເບີດ, ສານເຄມີ, ສານພິດ, ໄຟຟ້າ, ແສງ, ສຽງ, ຄື້ນ ແລະ ອື່ນໆ.
6. ການບຸກລຸກ ແລະ ການທຳລາຍເຂດອານຸລັກສັດປ່າ, ຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສັດປ່າ ແລະ ແຫຼ່ງອາຫານສັດປ່າທາງຕົງ ຫຼື ທາງອອ້ມ.
7. ການປ່ອຍສັດປ່າຕ່າງຖິ່ນທີ່ມີຄວາມສ່ຽງທີ່ຈະກໍໃຫ້ເກີດອັນຕະລາຍຕໍ່ສັດປ່າພື້ນເມືອງ ແລະ ລະບົບນິເວດ.
8. ການເຄື່ອນຫຍາຍ, ຫານປ່ຽນແປງ ຫຼື ການທຳລາຍເຄື່ອງໝາຍເຂດແດນຂອງຂອບເຂດອານຸລັກສັດປ່າ.
9. ພຶດຕິກຳອື່ນໆທີ່ຝ່າຝືນກົດໝາຍ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: [8]