Phakhaolao Species Database

ເລກລຳດັບທີ: 3579

ລະດັບການຮວບຮວມຂໍ້ມູນ: ເກີອບສົມບູນ

ປັບປູງຄັ້ງລ່າສຸດ: N/A

ລີງເສນ

Stump-tailed Macaque

Macaca arctoides (I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1831)

ສັດ

ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມ

1 / 3

2 / 3

3 / 3

❮ ❯

ການຕັ້ງຊື່, ອະນຸກົມວິຖານ ແລະ ການບັນຍາຍລັກສະນະ

ຊື່ທ້ອງຖີ່ນ

ລີງໂທນ, ແວລະ ປອມຢີ່ມ (ກືມມຸ) (Stumptail Macaque and Bear Macaque)

ອະນຸກົມວິຖານ

ອານາຈັກ: Animalia
ເຫຼົາ: Chordata
ຊັ້ນ: Mammalia
ອັນດັບ: Primates
ຊື່ສະກຸນ: Cercopithecidae
ສະກຸນ: Macaca
ຊະນິດ: Macaca arctoides

ຊື່ພ້ອງ

Macaca brunneus (Anderson, 1871)
Macaca harmandi (Trouessart, 1897)
Macaca melanotus (Ogilby, 1839)
Macaca melli (Matschie, 1912)
Macaca rufescens (Anderson, 1872)
Macaca speciosus (Murie, 1875)
Macaca ursinus (Gervais, 1854)
Macacus arctoides (Geoffroy, 1831)
Macacus arctoides subsp. melli Matschie, 1912
Macacus brunneus Anderson, 1871
Macacus harmandi Trouessart, 1897
Macacus rufescens Anderson, 1872
Macacus speciosus Murie, 1875
Macacus ursinus Gervais, 1854
Papio melanotus Ogilby, 1839

ຊະນິດໃກ້ຄຽງ

ລີງຫາງຍາວ/ Long-tailed Macaque
ລີງກັງ/ Pig-tailed Macaque
ລີງວອກ/ Rhesus Macaque
ລີງຜົມແບ່ງ/ Assamese Macaque

ບັນຍາຍລັກສະນະທາງພືດສາດ

ຂົນຂອງພວກມັນມີສີນ້ຳຕານ ຫຼື ສີແດງ, ເຫຼືອມ ແລະ ຄ້າຍວ່າມີສີດຳຢູ່ດ້ານຫຼັງ, ຂາດ້ານອກທັງສອງຂ້າງມີສີດຽວກັບລຳຕົວ ຫຼື ສີຈາງກ່ວາເລັກນ້ອຍ. ຫາຂ້ອນຂ້າງສັ້ນ ໂດຍມີຂົນດ້ານລຸ່ມຫາງເປັນສີເຂັ້ມກ່ວາ ແລະ ບາງກ່ວາຂົນບໍລິເວນທ້ອງ. ຂົນບໍລິເວນຫົວຈະມີສີອ່ອນ ເຊິ່ງຈະອອກຈາກກາງຫົວລົງໄປດ້ານຂ້າງ ຫາດ້ານຫຼັງ, ບໍລິເວນໜ້າຜາມີຂົນສີນ້ຳຕານສັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເບິ່ງຄືລ້ານ, ໜວດ ແລະ ເຄົາບໍລິເວນຄາງຈະມີສີອ່ອນກ່ວາດ້ານຫຼັງ ແລະ ໜ້າ. ບໍລິເວນໂນກແກ້ມມີຂົນບາງໆ ເຊິ່ງຈະເຜີຍໃຫ້ເຫັນຜິວສີບົວປົນແດງ.
ໂຕຜູ້ຈະມີຂະໜາດໃຫຍ່ກ່ວາຕົວແມ່ ໂດຍຈະສູງລະຫວ່າງ 51,7 ຫາ 65 ຊມ. ຫາງມີຄວາມຍາວ 1,7 ຫາ 8 ຊມ., ແລະ ມີນ້ຳໜັກລະຫວ່າງ 9,7 ຫາ 10,2 ກກ. ໃນຂະນະທີ່ຕົວແມ່ມີຄວມຍາວລະຫວ່າງ 48,5 ຫາ 58,5 ຊມ. ແລະ ມີນ້ຳໜັກ 7,5 ຫາ 9,1 ກກ.
ພຶດຕິກຳ: ລີງເສນສື່ສານກັນໂດຍໃຊ້ສຽງຮ້ອງ ແລະ ທ່າທາງເປັນຫຼັກ, ຕົວຜູ້ຈ່າຝູງຈະສົ່ງສຽງ “ຄຳລາມ” ເພື່ອຂູ່ຂວັນຜູ້ລ່າ, ໃນຄະນະທີ່ລູກລີງຈະໃຊ້ສຽງ “ສຽງຫວີດ” ເພື່ອສົ່ງສັນຍານຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອ ຫຼື ເອີ້ນຫາແມ່. ແມ່ລີງຈະເປັນຜູ້ດູແລຫຼັກ, ແມ່ລີງທຸກຕົວໃນກຸ່ມຈະປົກປ້ອງ ແລະ ດູແລລູກ ໂດຍສະເພາະລູກລູງຂອງຕົວທີ່ມີຕ່ຳແໜ່ງສູງກ່ວາ ອາດຈະໄດ້ຮັບປະໂຫຍດທາງສັຄົມ ເຊັ່ນ ຄວາມຮ້າຍແຮງທີ່ຫຼຸດລົງ ແລະ ຄວາມອົດທົນທີ່ຫຼາຍຂື້ນ, ໂດຍການຊ່ວຍເຫຼືອລູກລີງຂອງແມ່ທີ່ມີຕ່ຳແໜ່ງສູງຂື້ນ. [3]
ການສືບພັນ: ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວຕົວຜູ້ຈະມີພຶດິກຳທາງເພດທີ່ກະຕືລືລົ້ນກ່ວາຕົວແມ່, ມັນຈະສົບຕາກັບຕົວແມ່ ແລະ ສະແດງອະໄວຍະວະເພດຂອງມັນກ່ອນຈະເຂົ້າມາໃກ້ ແລະ ນັ່ງລົງຂ້າງໆ ໂດຍມັກຈະກັດແຂ້ວ ແລະ ສະແດງໜ້າບູດບື້ງ ໃນລະຫວ່າງການປະສົມພັນ, ສະມາຊິກໃນກຸ່ມອື່ນໆ ມັກຈະລົບກວນຄູ່ປະສົມພັນ. [4]
ອາຫານ: ອາຫານຂອງລີງເສນ ປະກອບມີພືດເປັນຫຼັກ ໄດ້ແກ່ ໝາກໄມ້, ແກ່ນ, ດອກ, ໃບ ແລະ ຮາກ, ນອກຈາກນີ້ຍັງຂຸດຫົວ ແລະ ຮາກໃນດິນກິນອີກດ້ວຍ. [5]
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

ນິເວດວິທະຍາ ແລະ ເຂດກະຈາຍພັນ

ເຂດກະຈາຍພັນທົ່ວໂລກ

Native to Cambodia, China, India, Laos, Malaysia, Myanmar, Thailand and Viet Nam: [8]
ຊະນິດພັນພື້ນໃນ ກໍາປູເຈຍ, ຈີນ, ອິນເດຍ, ລາວ, ມາເລຍເຊຍ, ມຽນມາ, ໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ. [8]

Global distribution between 1899 to 2025. Source: [6].

ເຂດກະຈາຍພັນໃນລາວ

ເຂດພູສູງສາຍພູຫຼວງ ແລະ ເຂດພູພຽງແຂວງຊຽງຂວາງ, ທົ່ງພຽງວຽງຈັນ, ເຂດສາຍພູຫຼວງພາກເໜືອ, ເຂດລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກໃຕ້, ເຂດສາຍພູຫຼວງພາກກາງ

ເຂດກະຈາຍພັນຕາມພູມສັນຖານ

ປ່າດົງດິບ, ປ່າປະສົມປ່ຽນໃບ, ປ່າແປກປະສົມປ່າໃບກ້ວາງ, ປ່າປູກ

ລີງເສນມັກອາໄສຢູ່ໃນປ່າດົງດິບຊຸ່ມໃບກວ້າງເທິງພູ, ລວມທັງແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສທີ່ເຊື່ອມໂຊມ ແລະ ຖືກທຳລາຍ ເຊິ່ງເປັນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ສຳຄັນສຳຫຼັບລີງເສນ. ນອກຈາກນີ້ຍັງພົບລີງໄດ້ໃນປ່າປະສົມ ແລະ ປ່າໄມ້ປ່ອງ ທີ່ລະດັບຄວາມສູງລະຫວ່າງ 50 ຫາ 2,800 ມ. [6]

ສະເພາະຖິ່ນໃນລາວ

ພື້ນເມືອງ

ຮຸກຮານ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ການອະນຸຮັກ

ສະຖານະພາບການອະນູຮັກ IUCN

ມີຄວາມສ່ຽງສູນພັນ

ຊະນິດພັນ CITES

N/A

ບັນຊີສັດປ່າຂອງລາວ

ບັນຊີທີ່ I: ຊະນິດພັນປະເພດຫວງຫ້າມ

ບັນຊີ NTFP

N/A

ບັນຊີໄມ້

N/A

ສັດຊະນິດນີ້ຖືກຈັດຢູ່ໃນຄວາມສ່ຽງສູນພັນສູງ ເນື່ອງຈາກຈຳນວນປະຊາກອນລົດລົງກວ່າ 30% ໃນຊ່ວງ 40 ປີຜ່ານມາ ໂດຍມີສາເຫດສຳຄັນຈາກການລ່າ ແລະ ການສູນເສຍທີ່ຢູ່ອາໄສ. ຄາດວ່າຈຳມີການຫຼຸບລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃນອັດຕາເທົ່າເກົ່າ ຫຼື ໄວກວ່ານັ້ນ ໃນອີກສາມຮຸ່ນຄົນຕໍ່ໄປ (ປະມານ 40 ປີ). ສັດຊະນິດນີ້ກຳລັງປະສົບກັບພາວະໄພຂົ່ມຂູທີ່ເພີ່ມຂື້ນ ລວມທັງການສູນເສຍ ແລະ ຄວາມເສື່ອມໂສມຂອງຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສ, ການແຕກກະຈາຍຂອງແຫຼ່ງຖິ່ນທີ່ຢູ່, ການລ່າ ແລະ ຄວາມຄຽດຈາກສະພາວະທີ່ສັນໂດດ [7]. ໃນປະເທດລາວ Macaca arctoides ໄດ້ຖືກຈັດຢູ່ໃນປະເພດ I ຂອງກົດໝາຍກ່ຽວກັບສັດປ່າ. [8]

ການນຳໃຊ້ຂອງມະນຸດ

ປະເພດການນຳໃຊ້

ຫ້າມນຳໃຊ້

ສັດຊະນິດນີ້ ໄດ້ຖືກຈັດຢູ່ສັດໃກສູນພັນ (Vulnerable) ຕາມບັນຊີສີແດງຂອງ IUCN ແລະ ຖືກຈັດເປັນສັດບັນຊີປະເພດ I ໃນກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສັດປ່າຂອງລາວ. ເຊິ່ງຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນຄຸ້ມຄອງໂດຍສົມບູນ. ການອະນຸຮັກຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງຊີວະນາພັນຖືເປັນອັນດັບຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງ ທີມງານພະເຂົ້າລາວ ເຊິ່ງມີທ່າທາງປະຕິເສດຢ່າງແຮງກ້າຕໍ່ການເກັບກຽວ, ການລ່າ, ການຄ້າ ຫຼື ການຊົມໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກສັດຊະນິດນີ້. ພວກເຮົາຂໍເນັ້ນຍ້ຳຄວາມສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງຕໍ່ການອະນຸຮັກຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສ, ການຈັດການໄພຂົ່ມຂູ່, ການຕິດຕາມຈຳນວນປະຊາກອນ ແລະ ການບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍ ແລະ ນະໂຍບາຍທີ່ມີປະສິດທິພາບ ເພື່ອຮັບປະກັນການມີຊີວິດຢູ່ລອດຂອງສາຍພັນນີ້.

ການປູກ ການລ້ຽງ

ຊະນິດທຳມະຊາດ

ລະດູການເກັບກູ້

N/A

ການຕະຫຼາດ ແລະ ຕ່ອງໂສ້ມູນຄ່າ

N/A

ການຄຸ້ມຄອງຈັດການ

ຊະນິດພັນໃນປ່າ:

ສະພາບໂດຍລວມ:
ລິງເສນມັກປະສົມພັນໃນຊ່ວງ ເດືອນຕຸລາ ຫາ ເດືອນ ພະຈິກ. [4]
ໃນລະດັບນາໆຊາດ ສັດຊະນິດນີ້ຖືກຈັດຢູ່ໃນບັນຊີ II ຂອງ CITES. ແລະ ໄດ້ຖືກຄຸ້ຄອງໂດຍກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສັດປ່າແຫ່ງຊາດຂອງລາວ, ຫວຽດນາມ, ໄທ, ກຳປູເຈຍ, ມາເລເຊຍ, ມຽນມາ. [7]

ການອານຸລັກທີ່ຢູ່ອາໄສ:
ໄພຂົ່ມຂູ່: ການລົບກວນຖິ່ນທີ່ຢູ່ອາໄສ ທີ່ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ການຢູ່ຫຼອດຂອງສັດຊະນິດນີ້ ໄດ້ແກ່ ການຕັດໄມ້ແບບຄັດເລືອກ (ການຕັດແບບເລືອຕົ້ນ, ການຕັດໄມ້ ແລະ ການຕັດໄມ້ຟືນເພື່ອເຮັດຖ່ານ, ການພັດທະນາໂຄງສ້າງພື້ນຖານ ເຊັ່ນ ຫົນທາງ, ເຂື່ອນ ແລະ ສາຍໄຟ, ການຈູດປ່າໂດຍເຈດຕະນາ, ການແບ່ງແຍກແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະ ການກັດເຊາະຂອງທຳມະຊາດ. [7]

ການຕິດຕາມປະຊາກອນ:
ບໍ່ມີການປເມີນຈຳນວນປະຊາກອນກຸ່ມນີ້ໃນ ສປປ ລາວ, ຫວຽດນາມ, ກຳປູເຈຍ ແລະ ໄທ. ປະຊາກອນອາດຈະມີຂະໜາດໃຫຍ່ ເນື່ອງຈາກພົບສັດຊະນິດຫຼາຍຄັ້ງໃນໃນເຂດກະຈາຍພັນໃນປະເທດເຫຼົ່ານີ້ ເຖິ່ງແມ່ນວ່າປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ຈະກະຈັດກະຈາຍ ແລະ ແຍກຕົວຈາກກັນ. [7]

ໂພຊະນາການ

ຄຸນຄ່າທາງໂພຊະນາການ

N/A

ສານອາຫານ	/100g	ໝາຍເຫດ
ໂປຣຕີນ	N/A	N/A
ຄາໂບໄຮເດຣດ	N/A	N/A
ໄຂມັນ	N/A	N/A
ວິຕາມິນ	N/A	N/A
ແຮ່ທາດ	N/A	N/A
ເສັ້ນໄຍ	N/A	N/A

ອ້າງອິງ

ເຄດິດຮູບພາບ

[1] India Biodiversity [Online]. Uploaded by 06 April 2014 by R. J. Basu-matary. Available: https://indiabiodiversity.org/observation/show/1751303. [Accessed: February 4, 2025]
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded on 16 July 2022 by Th. Y. Sukruan. Available: https://www.gbif.org/occurrence/3873379795. [Accessed: February 4, 2025]
[3] iNaturalist [Online]. Uploaded on 22 January 2020 by Kusariqqu. Available: https://www.gbif.org/occurrence/3903432249. [Accessed: February 4, 2025]

ອ້າງອິງ

[1] D. Pratumthong and A. P. Khlaipet, “Mammals of Natural World Her-itage Thung Yai Naresuan – Huai Kha Khaeng,” Pathum Thani, Thailand: Na-tional Science Thailand, July 2022.
[2] Thai National Park, “Macaca arctoides,” [Online]. Available: https://www.thainationalparks.com/species/stump-tailed-macaque. [Accessed: February 4, 2025]
[3] India Biodiversity, “Macaca arctoides (I.Geoffroy SaiHilaire,1831), [Online]. Available: https://indiabiodiversity.org/species/show/238502. [Accessed: February 4, 2025]
[4] Animal Diversity, “Macaca arctoides,” [Online]. Available: https://animaldiversity.org/accounts/Macaca_arctoides/. [Accessed: February 4, 2025]
[5] Treat Ment Bank, “Macaca arctoides (Geoffroy Saint-Hilaire, 1831),” [Online]. Available: https://treatment.plazi.org/id/CE199B17FFD1FFD5FA3660AAF930F8B9. [Accessed: February 4, 2025]
[6] Global Biodiversity Information Facility, “Macaca arctoides (Geoffroy Saint-Hilaire, 1831),” [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/2436605. [Accessed: February 4, 2025]
[7] IUCN. (2020 September, 16). IUCN red list. Retrieved from IUCN red list web site: https://www.iucnredlist.org/species/12548/185202632.
[8] ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2023) ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສັດປ່າ (ສະບັບປັບປຸງ)

ຜູ້ສ້າງ Factsheet

Duangkhae KEONOY

ຜູ້ກວດສອບ Factsheet