ກົກຕ້ອງ ( Kechapi, red santol, sentol)

Azedarach edule Noronha
Azedarach edulis Noronha
Melia koetjape Burm.fil.
Sandoricum glaberrimum Hassk.
Sandoricum harmandianum Pierre
Sandoricum harmandianum Pierre ex Laness.
Sandoricum harmandii Pierre
Sandoricum harmsianum Perkins
Sandoricum indicum Cav.
Sandoricum indicum var. cochinchinense Pierre
Sandoricum ledermannii Harms
Sandoricum maingayi Hiern
Sandoricum nervosum Blume
Sandoricum radiatum King
Sandoricum serratum G.Don
Sandoricum ternatum Blanco
Sandoricum venosum M.Roem.
Sandoricum vidalii Merr.
Trichilia nervosa Vahl
Trichilia venosa Spreng.

Meliaceae

ພືດຊະນິດນີ້ຄືຕົ້ນໄມ້ຂະໜາດໃຫຍ່ບໍ່ປ່ຽນໃບ, ສາມາດຂະຫຍາຍຕົວໄດ້ສູງຮອດ 50 ມ, ລຳຕົ້ນຕັ້ງຊື່ ແຕກກິ່ງກ້ານຕ່ຳ ແລະ ມີຮາກຄ້ຳສູງເພື່ອຊ່ວຍພະຍຸງລຳຕົ້ນ, ເປືອກສີເທົາ ໂດຍທົ່ວໄປຜິວລຽບ ແຕ່ບາງຄັ້ງອາດມີຂຸຍ ຫຼື ແຕກເປັນຮ່ອງ, ກິ່ງອອ່ນປົກຄຸມດ້ວຍຂົນີນ້ຳຕານສັ້ນໜາແໜ້ນ.
ໃບເປັນໃບປະສົມ ອອກວຽນສະຫຼັບ, ກ້ານໃບຍາວ ແຕ່ລະໃບປະກອບດ້ວຍໃບຍ່ອຍ 3 ໃບ, ຮູບຮີ ຫຼື ຮູບໄຂ່ຍາວ, ປາຍແຫຼມ, ໂຄນໃບມົນ, ຂອບລຽບ ຫຼື ເປັນຄື້ນເລັກນ້ອຍ, ໃບຍ່ອຍສ່ວນປາຍມີຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດ, ຍາວ 6 ຫາ 26 ຊມ, ກວ້າງ 3 ຫາ 16 ຊມ, ໃນຂະນະທີ່ໃບຍ່ອຍດ້ານຂ້າງມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າ, ຍາວ 4 ຫາ 20 ຊມ, ກວ້າງ 2 ຫາ 15 ຊມ. ເສັ້ນໃບຈົມລົງ, ເຮັດໃຫ້ຜິວໃບບໍ່ລຽບ, ຜິວໃບດ້ານເທິງມີສີຂຽວເຂັ້ມ ມັນເງົາ, ຜິວໃບດ້ານລຸ່ມເປັນສີຂຽວອອ່ນ, ມັກມີຂົນສີນ້ຳຕານສັ້ນອອ່ນນຸ້ມ ປົກຄຸມຢ່າງນາແໜ້ນ, ກ່ອນໃບຫຼົ່ນໃບສີຂຽວເຂັ້ມຈະປ່ຽນເປັນສີແດງສົດ.
ຕົ້ນໝາກຕ້ອງມີດອກສົມບູນເພດ, ຂະໜາດນ້ອຍ, ມີກິ່ນຫອມ ຂະໜາດປະມານ 1 × 1.3 ຊມ, ດອກມີສີເຫຼືອງປົນສີຊົມພູ, ສີຂຽວປົນເຫຼືອງ ຫຼື ສີເຫຼືອງປົນຂາວ, ກີບດອກແຍກອອກເປັນ 5 ກີບ, ຈັບຮຽງຕົວເປັນຊໍ່ແຕກຂະແໜ່ງອອກຕາມງ່າມໃບ, ຊໍ່ດອກຍາວ 15 ຫາ 30 ຊມ.
ໝາກມີລັັກສະນະອວບນ້ຳ, ຮູບກົມ ຫຼື ແບນຄ້າຍໝາກບານ, ມີຂະໜາດເສັ້ນຜ່າສູນກາງ 5 ຫາ 8 ຊມ, ສີເຫຼືອງ ຫຼື ສີນ້ຳຕານ, ຜິວຍົ້ນ ແລະ ມີຂົນອອ່ນໆເລັກນ້ອຍ, ພາຍໃນໝາກມີເນື້ອສີຂາວອົມນ້ຳ (arils) ຫຸ້ມແກ່ນໄວ້ ເຊິ່ງມີຣົດຊາດສົ້ມອົມຫວານ. ແຕ່ລະໝາກມີແກ່ນ 3 ຫາ 5 ແກ່ນ, ສີນ້ຳຕານ, ຮູບໄຂ່ ຫາຮູບຮີ, ຂະໜາດຄວາມຍາວ 2 ຫາ 3.5 ຊມ, ກວ້າງ 1.2 ຫາ 2.1 ຊມ ແລະ ຄວາມໜາ 0.9 ຫາ 1.6 ຊມ, ແກ່ນຕິດກັບເນື້ອແໜ້ນ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1]

Native to Borneo, Jawa, Lesser Sunda Is., Malaya, Maluku, New Guinea, Philippines, Sulawesi, Sumatera. [2]

Global distribution of Sandoricum koetjape between 1877 to 2026. Source: [3]

ທົ່ງພຽງວຽງຈັນ
ເຂດລຽບແມ່ນ້ຳຂອງພາກໃຕ້

ປ່າດົງດິບ
ປ່າໂຄກ
ປ່າປູກ
ສວນຄົວ

ຕ່າງຖິ່ນ

ບໍ່ຮຸກຮານ

ມີຄວາມສ່ຽງໜ້ອຍສຸດ

ບັນຊີທີ່ III: ຊະນິດພັນປະເພດທົ່ວໄປ

N/A

ບັນຊີ III (ຍືນຍົງ / ທົ່ວໄປ)

ກິດຈະກຳການກະເສດ
ສິ່ງປູກສ້າງ
ອຸປະກອນ ແລະ ເຄື່ອງມື
ການຍ້ອມສີ
ອາຫານ
ພືດເປັນຢາ
ເຄື່ອງສຳອາງ

ອາຫານ: ໃນລາວມັກຈະນິຍົມນຳມາປອກເປືອກ ແລະ ແຊ່ນ້ຳເລັກນ້ອຍເພື່ອໃຫ້ເປັນເນື້ອນຸ້ມ ວິທີນີ້ຈະກິນແບບສົດເທົ່ານັ້ນ ໃນຂະນະປະເທດອື່ນໆ ຈະໃຊ້ໃນການປຸ່ງອາຫານ ແລະ ການເຮັດແຍມ ແລະ ຂອງດອງ [9]. ເນື້ອສີຂາວຂອງໝາກກິນສົດໄດ້ ຫຼື ແປຮູບເປັນແຍມ, ເຂົ້າໜົມອົມ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມໝັກ [1]. ໝາກຕ້ອງທີ່ຍັງບໍ່ສຸກສາມາດກິນໄດ້ທັງສົດ ແລະ ແບບປຸ່ງຣົດ [5].
ສະໝຸນໄພ: ສ່ວນຕ່າງໆຂອງພືດຊະນິດນີ້ຖືກນໍາມາໃຊ້ໃນຢາພື້ນເມືອງ ລວມທັງການຕົ້ມໃບເພື່ອຮັກສາອາການຖອກທ້ອງ ແລະ ໄຂ້. ເປືອກໃຊ້ພອກເພື່ອຮັກສາຂີ້ກາກ ແລະ ການໃຊ້ຮາກປະສົມກັບນ້ຳສົ້ມສາຍຊູ ແລະ ນ້ຳເພື່ອຮັກສາອາການຖອກທ້ອງ ແລະ ພະຍາດບິດ [1]. ເປືອກໄມ້ມີປະສິດທິພາບໃນການຮັກສາຂີ້ກາກ, ມະເຣັງ ແລະ ການອັກເສບ, ໃບຖືກຕຳ ແລະ ທາລົງຜິວໜັງ ຫຼື ກຽມເປັນຢາຕົ້ມເພື່ອຫຼຸດໄຂ້, ຮາກມີກິ່ນຫອມມີຄຸນສົມບັດຕ້ານການຫົດເກງ, ຂ້າເຊື້ອ ແລະ ສະໝານແຜ, ໃຊ້ຮັກສາອາການເຈັບທ້ອງ, ຖອກທ້ອງ ແລະ ທ້ອງອືດ, ນອກຈາກນີ້ຍັງໃຊ້ເປັນຢາບຳລຸງທົ່ວໄປຫຼັງຄອດອີກດ້ວຍ. [5]
ເຄື່ອງສຳອາງ ແລະ ນ້ຳຫອມ: ໄມ້ມີເນື້ອຫອມເຊິ່ງເປັນສານປະກອບທີ່ນຳໄປໃຊ້ໃນນ້ຳຫອມ [1, 5].
ທີ່ພັກອາໄສ, ເຄື່ອງມື ແລະ ອຸປະກອນ: ໄມ້ຊະນິດນີ້ຍັງຖືກນຳໄປໃຊ້ເຮັດເຮືອ, ລົດເຂັນ, ຮົ້ວ, ເຮືອນ ແລະ ເຟີນີເຈີ. [1]
ກິດຈະກຳທາງການກະເສດ: ເປືອກໄມ້ສາມາດໃຊ້ຟອກອວນຈັບປາໄດ້, ໝາກໃຊ້ເປັນເຍື່ອຈັບປາ [1]. ຂີ້ເລື່ອຍຈາກຕົ້ນໄມ້ຍັງໃຊ້ເປັນວັດຖຸເພາະເຫັດທີ່ດີອີກດ້ວຍ [9].
ພະລັງງານ ແລະ ແສງສະຫວ່າງ: ໃນລາວ ໄມ້ໝາກຕ້ອງນິຍົມນຳມາໃຊ້ເປັນຟືນ. [9]
ສີ ແລະສີຍ້ອມ: ພືດຊະນິດນີ້ໃຫ້ສີຍ້ອມທຳມະຊາດທີ່ດີ ໂດຍຈະໃຫ້ສິເຫຼືອງທອງຫາສີສົ້ມ. [9]

ປູກ ແລະ ທຳມະຊາດ

ພຶກສະພາ
ມິຖຸນາ
ກໍລະກົດ

ໝາກໄມ້ສົດຂາຍໃນລາຄາ 6.000 ຫາ 10.000 ກີບຕໍ່ກິໂລ, ເມື່ອນຳໄປດອງເກືອແລ້ວຈະຂາຍເປັນໝາກສົ້ມໃນລາຄາ 15.000 ກີບຕໍ່ກິໂລ. [5]

ສະພາບໂດຍລວມ:
ພືດຊະນິດຈະເລີນເຕີບໂຕຢ່າງໄວ ແລະ ຄວນປູກໃນດິນທີ່ອຸດົມສົມບູນ ລະບາຍນ້ຳໄດ້ດີ ແລະ ມີຄ່າ pH ເປັນກົດຫາປານກາງ (6–7.5). [1]

ເທັກນິກການປູກ:
ພືດຊະນິດສາມາດຂະຫຍາຍພັນໄດ້ໂດຍແກ່ນ, ການຕິດຕາ, ການຕໍ່ກິ່ງ ຫຼື ການຕອນກິ່ງ, ແກ່ນໝາກຕ້ອງຄວນຫວ່ານທັນທີ ເພາະແກ່ນໝາກຕ້ອງຈະສູນເສຍຄວາມສາມາດໃນການງອກຢ່າງໄວ, ແກ່ນປະມານ 90 ຫາ 95% ຈະງອກພາຍໃນ 16 ຫາ 31 ວັນ. [1]

ຄວາມຍືນຍົງ:
ຕົ້ນໄມ້ຊະນິດນີ້ເໝາະສຳຫຼັບປູກແຄມທາງເພາະການຂະຫຍາຍຕົວຂ້ອນຂ້າງໄວ, ໃຫ້ຮົ່ມເງົາ ແລະ ມີໂຄງສ້າງທີ່ແຂງແຮງ, ຮາກຊ່ວຍຍືດດິນໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ຈຶ່ງຊ່ວຍປ້ອງກັນການກັດເຊາະໄດ້. [1]

ການອານຸລັກທີ່ຢູ່ອາໄສ:
ອັດຕາການສູນເສຍແຫຼ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສຈາກການຕັດໄມ້ທຳລາຍປ່າ ແລະ ການເຮັດໄຮ່ແບບເລື່ອນລອຍ ສົ່ງຜົນໃຫ້ປະຊາກອນຫຼຸດລົງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. [6]

ການຕິດຕາມປະຊາກອນ:
ບໍ່ມີຂໍ້ມູນຈຳນວນປະຊາກອນສຳຫຼັບພືດຊະນິດນີ້, ເຖິ່ງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ເນື່ອງຈາກມີເຂດກະຈາຍພັນຢ່າງກວ້າງຂວາງ ຈຶ່ງສັນນິຖານໄດ້ວ່າມີຈຳນວນປະຊາກອນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. [6]

N/A

[1] iNaturalist [Online]. Uploaded on 08 May 2023 by Pizzas fear me. Available: https://www.inaturalist.org/observations/160524000. [Accessed 28 November 2024].
[2] iNaturalist [Online]. Uploaded on 25 December 2023 by Mahathir kusoiry. Available: https://www.inaturalist.org/observations/194785561. [Accessed 28 November 2024].
[3] iNaturalist [Online]. Uploaded on 10 June 2024 by Nur Azleen Jam-aluddin. Available: https://www.inaturalist.org/observations/221731651. [Accessed 28 November 2024].
[4] iNaturalist [Online]. Uploaded on 17 January 2024 by belvedere04. Available: https://www.inaturalist.org/observations/196908659. [Accessed 28 November 2024].
[5] iNaturalist [Online]. Uploaded on July 2024 by Dmytro and Elena. Available: https://www.inaturalist.org/observations/227486133. [Accessed 28 November 2024].

[1] National Parks Board (NParks), “Sandoricum koetjape,” Flora & Fauna Web, 2025. [Online]. Available: https://www.nparks.gov.sg/florafaunaweb/flora/3/1/3109. [Accessed: Mar. 24, 2026].
[2] "Solanum tuberosum L.," Plants of the World Online, Kew Science. [Online]. Available: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:579210-1. [Accessed: Nov. 28, 2024].
[3] "Solanum tuberosum L.," Global Biodiversity Information Facility (GBIF). [Online]. Available: https://www.gbif.org/species/3850843. [Accessed: Nov. 28, 2024].
[4] M. Newman, S. Ketphanh, B. Svengsuksa, P. Thomas, K. Sengdala, V. Lamxay, and K. Armstrong, “A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR,” Royal Botanic Garden Edinburgh, 2007. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/09/A-Checklist-of-the-Vascular-Plants-of-Lao-PDR.pdf. [Accessed: Mar. 24, 2026].
[5] "Non-timber forest products (NTFPs): Snapshot of emerging defini-tions," ResearchGate. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/wp-content/uploads/2024/11/100_NTFPs.pdf. [Accessed: Nov. 28, 2024].
[6] "Solanum tuberosum," IUCN Red List of Threatened Species, [Online]. Available: https://www.iucnredlist.org/species/33337/9777763. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[7] "Sandoricum koetjape (Burm.f.) Merr.," Useful Tropical Plants. [Online]. Available: https://apps.worldagroforestry.org/treedb/AFTPDFS/Sandoricum_koetjape.PDF. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[8] Ministry of Agriculture and Forestry, Lao PDR, “ຂໍ້ຕົກລົງ ວ່າດ້ວຍການກຳນົດ…,” Pha Khao Lao, 2021. [Online]. Available: https://phakhaolao.la/resource/%e0%ba%82%e0%bb%8d%e0%bb%89%e0%ba%95%e0%ba%bb%e0%ba%81%e0%ba%a5%e0%ba%bb%e0%ba%87-%e0%ba%a7%e0%bb%88%e0%ba%b2%e0%ba%94%e0%bb%89%e0%ba%a7%e0%ba%8d-%e0%ba%81%e0%ba%b2%e0%ba%99%e0%ba%81%e0%ba%b3%e0%ba%99/. [Accessed: Mar. 24, 2026].
[9] "Santol | Pha Tad Ke Botanical Garden," Pha Tad Ke Botanical Garden. [Online]. Available: https://www.pha-tad-ke.com/santol/. [Accessed: Nov. 27, 2024].
[10] S. Aphichartphankawee, S. Poeaim, and N. Pedklang, “Nutritional evaluation of santol (Sandoricum koetjape) and the effects of santol flesh extract on Drosophila melanogaster,” International Journal of Agricultural Technology, vol. 21, no. 3, pp. 803–816, 2025. [Online]. Available: https://www.researchgate.net/publication/391891784_Nutritional_evaluation_of_santol_Sandoricum_koetjape_and_the_effects_of_santol_flesh_extract_on_Drosophila_melanogaster. [Accessed: Mar. 24, 2026].

Keooudone Souvannakhoummane

,