ພືດຊະນິດນີ້ເປັນພືດເຄືອ (ເນື້ອໄມ້ແຂງ) ຍາວຕັ້ງແຕ່ 3-6 ມ. ໂຄນຕົ້ນມີມີລັກສະນະເປັນໄມ້ ແລະ ແຂງ, ກິ່ງກ້ານມີຜິວລຽບ ແລະ ກົມມົນ ບໍ່ມີສັນ ຫຼື ຫຼ່ຽມ. ສ່ວນທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນຈະສ້າງຫົວ ແລະ ຮາກ ທີ່ມີລັກສະນະອວບນ້ຳ ແລະ ເປັນຊົງກະບອກ. ໂດຍຫົວຈະມີຂະໜາດໃຫຍ່ເປັນພິເສດ, ຮາກຍາວ 15-27 ຊມ ແລະ ກວ້າງພຽງ 2-3 ຊມ. ແລະ ມີສີຄີມ.

ໃບອອກຮຽງກົງກັນຂ້າມກັນຕາມລຳຕົ້ນ, ຮູບໄຂ່ກວ້າງຈົນຮອດຮູບຫອກ, ຂະໜາດຄວາມຍາວ 10-25 ຊມ. ແລະ ກວ້າງ 5-15 ຊມ.ປາຍໃບຮຽວແຫຼມ, ໂຄນໃບເວົ້າເປັນຮູບຫົວໃຈບໍລິເວນທີ່ເຊື່ອຕໍ່ກັບກ້ານໃບ, ແຜ່ນໃບບາງຄ້າຍກະດາດ ແລະ ມັນເງົາ, ຂອບໃບເປັນຄື້ນເລັກນ້ອຍ (ບໍ່ລຽບ). ມີເສັນກ່າງກາງໃບຊັດເຈນຈຳນວນ 7-13 ເສັ້ນ ແຜ່ອອກຈາກໂຄນໃບ. ກ້ານໃບຍາວ 6-10 ຊມ.

ຊໍ່ດອກແບບກະຈະຂະໜາດນ້ອຍ ອອກບໍລິເວນງ່າມໃບ. ແຕ່ລະຊໍ່ມີດອກຍ່ອຍພຽງ 1-3 ດອກ ຈັບຕາມກ້ານຊໍ່ດອກທີຍາວ 3-8 ຊມ. ກີບລວມ (perianth ເຊິ່ງໝາຍເຖິ່ງກີບດອກ ແລະ ກາບດອກທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍກັນຈົນບໍ່ສາມາດແຍກໄດ້) ມີຂະໜາດໃກ້ຄຽງກັນ, ຮູບຫອກ, ຍາວ ແລະ ແຄບ ໂດຍມີຄວາມຍາວ 3,5-7,5 ຊມ ແລະ ກວ້າງພຽງ 0,7-1 ຊມ., ສີຂຽວອອ່ນ ແລະ ມີເສັ້ນສີມ່ວງຫຼາຍເສັ້ນພາດຜ່ານ, ໂຄງສ້າງຂະໜາດນ້ອຍຄ້າຍໃບທີ່ຢູ່ບໍລິເວນໂຄນດອກຍ່ອຍ (ໃບປະດັບ) ມີຮູບຫອກຍາວ 0,5-1 ຊມ ແລະ ມີສີຂຽວອ່ອນ ພ້ອມກັບເສັ້ນສີມ່ວງຄືກັນ. ເກສອນເພດຜູ້ຕັ້ງຊື່ ຕິດບໍລິເວນຂອງວົງໂຄນກີບລວມ, ກ້ານລະອຽງເກສອນແຍກກັນອິດສະຫຼະ ສີແດງ, ດ້ານນ້າມີຮ່ອງເລິກ, ຂອບແສກມົນ. ຖົງລະອອງເກສອນຈັບບໍລິເວນໂຄນ ແລະ ມີຢາງຍືນເຂົ້າຫາດ້ານໃນ (ດ້ານທີ່ຫັນຫາແກ່ນກາງດອກ) ສ່ວນທີ່ເຊື່ອຕໍ່ກັບຖົງລະອອງເກສອນ ( connective) ຍື່ນອກກໄປມີລັກສະນະຄ້າຍກີບລວມ ຮູບແຖບປົນຮູບຫອກ ແລະ ມີສີຂຽວ.

ໝາກເປັນແບບຝັກ (ຝັກແຫ້ງຈະແຕກອອກເມື່ອແກ່), ຮູບໄຂ່ ຫຼື ຮູບຂອບຂະໜານ, ຍາວ 3,2-5,5 ຊມ ແລະ ກວ້າງ 1,5-2,5 ຊມ, ໝາກມີລັກສະນະແປ ແທນທີ່ຈະກົມ.

ແຫຼ່ງທີ່ມາ: [1], [2], [3]

ສະໝຸນໄພ: ຮາກຂອງພືດຊະນິດນີ້ມີຄຸນສົມບັດຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເຣຍ ແລະ ຖືກນຳໃຊ້ໃນການປິ່ນປົວວັນນະໂລກປອດ, ພະຍາດທາງເດີນຫາຍໃຈ, ໃຊ້ເປັນຢາຂ້າເຊື້ອ ແລະ ປິ່ນປົວພະຍາດທາງລະບົບສືບພັນ. ສ່ວນຫົວໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ມາເປັນເວລາຫຼາຍສະຕະວັດໃນການແພດພື້ນເມືອງຂອງຈີນ ແລະ ຍີ່ປຸ່ນ ເພື່ອປິ່ນປົວພະຍາດທາງເດີນຫາຍໃຈ ເຊັ່ນ: ຫຼອດລົມອັກເສບ, ໄອໄກ່ ແລະ ວັນນະໂລກ. ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີການນຳໃຊ້ເພື່ອປິ່ນປົວຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງຈິດ, ພະຍາດແມ່ທ້ອງໃນລຳໄສ້, ອາການໄອ ແລະ ພະຍາດດີຊ່ານ. ໃບຂອງມັນຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອປິ່ນປົວອາການຕາບອດກາງຄືນ. ທັງຮາກ ແລະ ຫົວ ຍັງຖືກນຳໃຊ້ໃນການແພດພື້ນເມືອງເພື່ອປິ່ນປົວໄຂ້ຈັບສັ່ນ (ມາລາເລຍ), ອາການໄອຊຳເຮື້ອ ແລະ ໄຂ້ຫວັດທຳມະດາ [1]. ຮາກທີ່ມີລັກສະນະເປັນຫົວ (tuberous roots) ມີຄຸນສົມບັດຕ້ານເຊື້ອແບັກທີເຣຍ, ຕ້ານແມ່ທ້ອງກາຝາກ ແລະ ຊ່ວຍຂັບເສມຫະ. ມັນຖືກນຳໃຊ້ໃນການປິ່ນປົວອາການໄອ ແລະ ພະຍາດແມ່ທ້ອງໄສ້ເດືອນ (ascariasis) ລວມເຖິງພະຍາດແມ່ທ້ອງເຂັມໝຸດ (oxyuriasis). ນ້ຳຕົ້ມຈາກຮາກຖືກນຳໃຊ້ທາພາຍນອກເພື່ອປິ່ນປົວພະຍາດຕຸ່ມໜອງຕາມຜິວໜັງ (impetigo) ແລະ ພະຍາດຂີ້ເຮື້ອນ (scabies) [7]. ສານສະກັດຈາກຮາກ, ຫົວ ແລະ ລຳຕົ້ນ ຖືກນຳມາປຸງແຕ່ງເປັນເຄື່ອງດື່ມສຳລັບແມ່ຍິງຫຼັງເກີດລູກ ເພື່ອຊຳລະລ້າງຮ່າງກາຍ. ຮາກຫົວທີ່ຕຳແລ້ວແຊ່ນ້ຳ ຖືກນຳມາທາບໍລິເວນຜິວໜັງເພື່ອປິ່ນປົວພະຍາດຂີ້ເຮື້ອນ ແລະ ຍັງຖືກນຳໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນການປິ່ນປົວພະຍາດຜິວໜັງຊະນິດອື່ນໆ. ໃບຖືກນຳໃຊ້ໃນການແພດພື້ນເມືອງເພື່ອປິ່ນປົວບາດແຜຈາກງູກັດ. [9]

ການໃຊ້ປະໂຫຍດທາງກະສິກຳ: ນຳໃຊ້ເພື່ອປ້ອງກັນກາຝາກໃນງົວຄວາຍ, ສັດຕູພືດ ແລະ ແມງໄມ້ຕ່າງໆພາຍໃນເຮືອນ [1]. ຫົວຂອງມັນຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອກຳຈັດເຫົາອອກຮ່າງກາຍ ແລະ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ [7]. ນອກຈາກນີ້, ຫົວຂອງມັນຍັງຖືກນຳໃຊ້ເປັນຢາເບື່ອປາອີກດ້ວຍ [9].

ເຄື່ອງສຳອາງ: ຮາກຂອງຕົ້ນຫົວສາມສິບຖືກນຳມາໃຊ້ເປັນແຊມພູເພື່ອ ກຳຈັດເຫົາ. [9]

ຫ້າມນຳໃຊ້: ການນຳໃຊ້ຫົວສາມສິບ ແມ່ນຖືກຫ້າມໃນປະເທດລາວ ເນື່ອງຈາກພືດຊະນິດນີ້ຖືກຈັດຢູ່ໃນບັນຊີທີ 1 (ຫາຍາກ/ໃກ້ຈະສູນພັນ/ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງ). [8]

ທີມງານພາເຂົ້າລາວປະຕິເສດຕໍ່ການເກັບກ່ຽວ ແລະ ການນຳໃຊ້ຊະນິດພັນທີ່ລະບຸໄວ້ພາຍໃຕ້ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການອະນຸລັກປ່າໄມ້ ແລະ ສັດປ່າຂອງ ສ.ປ.ປ. ລາວ. ຊະນິດພັນເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຕາມກົດໝາຍ, ແລະ ການຂຸດຄົ້ນຈາກປະຊາກອນສັດປ່າແມ່ນຖືກຫ້າມພາຍໃຕ້ລະບຽບການແຫ່ງຊາດ.

ຊະນິດພັນໃນປ່າ:

ການຈັດການຫຼັງການເກັບກ່ຽວ ແລະ ການເກັບຮັກສາ: ຫົວຂອງພືດຊະນິດນີ້ສາມາດເກັບກ່ຽວໄດ້ຕະຫຼອດປີ, ໂດຍໄລຍະເວລາທີ່ມີການເກັບກ່ຽວຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນຢູ່ໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ. ຫຼັງຈາກລ້າງ ແລະ ຕັດແຕ່ງສ່ວນປາຍທັງສອງດ້ານໃຫ້ສະອາດແລ້ວ, ຫົວພືດຈະຖືກນຳໄປໜຶ້ງ ແລະ ຈາກນັ້ນນຳໄປຕາກແຫ້ງ ຫຼື ອົບໃນເຕົາອົບທີ່ອຸນຫະພູມ 50–60 ອົງສາ [7]. ສໍາລັບຫົວພືດທີ່ເກີດຕາມທໍາມະຊາດເຊິ່ງມີລົດຊາດຂົມນັ້ນ, ຈະຕ້ອງນຳໄປລ້າງໃຫ້ສະອາດດີດ້ວຍນ້ຳໄຫຼ. ເມື່ອລ້າງສະອາດແລ້ວຫົວ ແລະ ຮາກຂະໜາດໃຫຍ່ຈະຖືກຕັດແຕ່ງສ່ວນປາຍທັງສອງດ້ານເລັກນ້ອຍ, ຈາກນັ້ນນຳໄປຕົ້ມໃນນ້ຳທີ່ປະສົມເກືອເປັນເວລາ 15–20 ນາທີ. ຫົວພືດທີ່ຕົ້ມສຸກແລ້ວຈະຖືກນຳໄປຕາກແດດໄວ້ຫຼາຍມື້ຈົນກວ່າຄວາມຊຸ່ມຈະລະເຫີຍອອກໝົດ. ເມື່ອແຫ້ງດີແລ້ວ, ຫົວ ແລະ ຮາກເຫຼົ່ານັ້ນຈະຖືກນຳໄປບົດໃຫ້ເປັນຜົງ. [1]